ચીનમાં રિયલ એસ્ટેટ છેતરપિંડીનો એક એવો ચોંકાવનારો કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જેને સાંભળીને કોઈપણ સ્તબ્ધ થઈ જાય. એક વ્યક્તિએ લાખો રૂપિયા ખર્ચીને બિલ્ડિંગના ૩૪મા માળે (34th Floor) એક આલીશાન ફ્લેટ ખરીદ્યો હતો. વર્ષો પછી જ્યારે બિલ્ડિંગ બનીને તૈયાર થઈ અને તે પોતાનું ઘર જોવા પહોંચ્યો, ત્યારે તેને ખબર પડી કે તે જે બિલ્ડિંગમાં રહેવાનો હતો તેમાં માત્ર ૩૨ જ માળ છે. એટલે કે, તેણે જે ૩૪મા માળનું ઘર ખરીદ્યું હતું, તેનું વાસ્તવિકતામાં કોઈ અસ્તિત્વ જ નહોતું.

આ છેતરપિંડી બાદ ખરીદદારે પોતાના પૈસા પાછા મેળવવા માટે લાંબી કાનૂની લડાઈ લડી, પરંતુ એક દાયકા (૧૦ વર્ષ) પછી પણ તેની પાસે ન તો પોતાનું ઘર છે અને ન તો તેને પૂરતું વળતર મળ્યું છે. ચીનના આ અજીબોગરીબ રિયલ એસ્ટેટ કૌભાંડ અને તેનાથી ગ્રાહકો માટે ઊભા થયેલા જોખમો અંગેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

'સાઉથ ચાઇના મોર્નિંગ પોસ્ટ'ના અહેવાલ મુજબ, 'શેન' (Shen) નામના એક વ્યક્તિએ વર્ષ ૨૦૧૩માં ચીનના શાનક્સી પ્રાંતમાં શિયાન શહેરની નજીક આવેલા એક ગામમાં આ એપાર્ટમેન્ટ ખરીદ્યો હતો. વર્ષો પછી તેને અહેસાસ થયો કે તે ચીનના રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં ચાલતા 'ગ્રે-માર્કેટ હાઉસિંગ' (અનધિકૃત અથવા ગેરકાયદેસર હાઉસિંગ) નામના એક મોટા કૌભાંડનો શિકાર બની ચૂક્યો છે.

બજાર ભાવ કરતાં ત્રીજા ભાગની કિંમતે મળતો હતો ફ્લેટ
શેને આ બિલ્ડિંગમાં ૩૪મા માળે ૯૦ ચોરસ મીટરનો એક ફ્લેટ બુક કરાવ્યો હતો. તે સમયે ડેવલપરે તેની પાસેથી ૨,૬૪૬ યુઆન (આશરે ₹૩૭,૪૩૧) પ્રતિ ચોરસ મીટરના ભાવે કુલ કિંમત આશરે ₹૩૩.૬૯ લાખ નક્કી કરી હતી. આ કિંમત તે વિસ્તારના સરેરાશ બજાર ભાવ કરતાં લગભગ ત્રીજા ભાગની હતી.

આટલી ઓછી કિંમત હોવાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે આ પ્રોજેક્ટ 'લિમિટેડ પ્રોપર્ટી રાઈટ્સ' (મર્યાદિત મિલકત અધિકાર) હેઠળ આવતો હતો. ચીનમાં આ શબ્દ એવી મિલકતો માટે વપરાય છે જે સરકારી શહેરી જમીનને બદલે સામૂહિક માલિકીની ગ્રામીણ જમીન પર ગેરકાયદેસર રીતે બનાવવામાં આવે છે. આવી પ્રોપર્ટીઝને કોઈ સરકારી મંજૂરી હોતી નથી, તેને કાયદાકીય રીતે ફરીથી વેચી શકાતી નથી અને ચીનના પ્રોપર્ટી કાયદા હેઠળ તેને કોઈ માન્યતા કે સુરક્ષા મળતી નથી. આમ છતાં, સસ્તા ઘરની લાલચમાં ખરીદદારો ફસાઈ જાય છે.

ડેવલપરે આપ્યો હતો કાગળો કરાવી આપવાનો ભરોસો
વર્ષ ૨૦૧૩માં શેને ડેવલપરને ૧,૧૭,૭૦૦ યુઆન (આશરે ૧૬ લાખ રૂપિયા) નું ડાઉન પેમેન્ટ ચૂકવ્યું હતું. શેનના જણાવ્યા અનુસાર, બિલ્ડરે ખાતરી આપી હતી કે જરૂરી સરકારી મંજૂરીઓ અને સર્ટિફિકેટ પાછળથી મળી જશે.

આ એપાર્ટમેન્ટનું કામ ૨૦૧૫માં પૂરું થવાનું હતું, પરંતુ કન્સ્ટ્રક્શનમાં સતત વિલંબ થતો રહ્યો. આખરે વર્ષ ૨૦૧૭માં ડેવલપરે શેનને બોલાવીને એક મોટો ઝટકો આપ્યો. બિલ્ડરે જણાવ્યું કે પ્લાનમાં ફેરફાર થવાને કારણે તૈયાર થયેલી બિલ્ડિંગ માત્ર ૩૨ માળની જ બની છે, તેથી તેમને ૩૪મા માળનો ફ્લેટ આપવો અશક્ય છે.

ન ઘર મળ્યું, ન મળ્યા પૂરા પૈસા
શરૂઆતમાં બિલ્ડિંગ કંપનીએ શેનને ૩૨મા માળે બીજો ફ્લેટ લેવાની ઓફર કરી હતી, પરંતુ શેન તે સમયે બાકીની રકમ તાત્કાલિક ચૂકવી શક્યો નહીં. આથી બે મહિના પછી બિલ્ડરે તે યુનિટ બીજા કોઈ ખરીદદારને વેચી દીધું.

પોતાનું ઘર ન મળતાં શેને પોતાના ડાઉન પેમેન્ટના પૈસા પાછા માગ્યા. ડેવલપરે પોતાની આર્થિક સ્થિતિ ખરાબ હોવાનું બહાનું કાઢી પૂરા પૈસા આપવાનો ઇનકાર કર્યો. લાંબી માથાકૂટ બાદ તેને ૨૦૨૦માં ૨૦,૦૦૦ યુઆન અને ૨૦२૨માં ૫૦,૦૦૦ યુઆન માંડ-માંડ પાછા મળ્યા અને ત્યારબાદ ડેવલપરે તેની સાથે વાતચીત બંધ કરી દીધી.

કોર્ટના આદેશ છતાં ગ્રાહક લાચાર
છેવટે શેન આ મામલાને આર્બિટ્રેશન (મધ્યસ્થતા મંચ) માં લઈ ગયો. સત્તાવાળાઓએ ડેવલપરને આદેશ આપ્યો કે તે બાકી નીકળતા ૪૭,૭૦૦ યુઆન અને તેના પર ૨૭,૦૦૦ યુઆનનું વ્યાજ ચૂકવે. જો તેમ ન થાય તો ૪૭,૦૦૦ યુઆનનું વધારાનું વળતર આપવાનો પણ આદેશ કરાયો હતો.

​​​​​​​આ કાનૂની આદેશ છતાં, ચાલુ વર્ષના મે મહિના સુધી શેનને એક પણ રૂપિયો મળ્યો નથી. સ્થાનિક અદાલતે બિલ્ડરની સંપત્તિ અને ખર્ચ પર પ્રતિબંધ મૂકતો આદેશ પણ જારી કર્યો છે, પરંતુ તેનો કોઈ ફાયદો થયો નથી કારણ કે કાગળ પર ડેવલપરના નામે કોઈ રજિસ્ટર્ડ પ્રોપર્ટી કે બેંક બચત જ નથી. ફ્લેટ ખરીદ્યાના ૧૩ વર્ષ પછી પણ શેન આજે ખાલી હાથે ન્યાય માટે ભટકી રહ્યો છે. આ કિસ્સાએ ચીનમાં સસ્તા અને બિનસત્તાવાર ઘરો ખરીદવા પાછળ રહેલા મોટા જોખમો અંગે ફરી એકવાર ગંભીર ચર્ચા જગાવી છે.