સરકારે 'પેટ્રોલિયમ એક્ટ, 1934' હેઠળ દંડની જોગવાઈઓમાં મોટા ફેરફારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પ્રસ્તાવનો ઉદ્દેશ્ય લાયસન્સ સંબંધિત સામાન્ય ઉલ્લંઘનોને ફોજદારી કાયદાના દાયરામાંથી બહાર લાવવાનો અને ગંભીર ગુનાઓ માટે કડક દંડની જોગવાઈ કરવાનો છે. મુખ્ય પ્રસ્તાવોમાંનો એક પ્રસ્તાવ એ છે કે લાયસન્સની શરતો અને નિયમોના ભંગને ફોજદારી ગુનાને બદલે નિયમનકારી ઉલ્લંઘન તરીકે ગણવામાં આવે. પ્રસ્તાવિત કલમ 23સી હેઠળ, નિર્ણાયક અધિકારી પ્રથમ વખત ભંગ કરવા બદલ રૂ.2.5 કરોડ સુધીનો નાગરિક દંડ (સિવિલ પેનલ્ટી) લાદી શકે છે. બીજી વખત અથવા ત્યારબાદના ભંગ માટે, આ દંડ પાંચ કરોડ રૂપિયા સુધીનો હોઈ શકે છે.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે 'પેટ્રોલિયમ (સુધારા) બિલ, 2026'નો ખરડો જાહેર કર્યો છે, જેથી જનતા અને સંબંધિત પક્ષકારો પાસેથી તે અંગે અભિપ્રાય અને સૂચનો મેળવી શકાય. આ પ્રસ્તાવિત કાયદા અંગેની ટિપ્પણીઓ અને સૂચનો 30 ઓક્ટોબર સુધી રજૂ કરી શકાશે.

નિર્ણાયક અધિકારી લાયસન્સ ધારકને સુધારાત્મક પગલાં લેવા અથવા સંબંધિત આવશ્યકતાનું પાલન કરવાનો નિર્દેશ પણ આપી શકે છે. આ ઉપરાંત, લાયસન્સને સ્થગિત કરવા, રદ કરવા અથવા તેમાં ઘટાડો કરવા માટે લાયસન્સ આપનાર સત્તાધિકારીને ભલામણો પણ કરી શકાય છે.

પ્રસ્તાવિત દંડ એ ઉલ્લંઘનને કારણે ઉદ્ભવતી અન્ય કોઈપણ જવાબદારીથી અલગ હશે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે કલમ ૨૩ હેઠળની વર્તમાન વ્યવસ્થા ગુના અંગેની એક વ્યાપક જોગવાઈ ઊભી કરે છે, જેના અંતર્ગત લાયસન્સની શરતોના ભંગને ફોજદારી ગુના ગણી શકાય છે.

આ ખરડાનો ઉદ્દેશ્ય નિયમનકારી પાલન ન કરવાના કિસ્સાઓ અને એવી વર્તણૂક વચ્ચે તફાવત કરવાનો છે જે પેટ્રોલિયમ કામગીરી, જાહેર સુરક્ષા અથવા મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધાઓ માટે વધુ ગંભીર જોખમો ઊભા કરે છે.

૧૯૭૦માં થયેલા છેલ્લા મોટા સુધારા બાદથી પેટ્રોલિયમ એક્ટ હેઠળના ગુનાઓ અને સજાને લગતી જોગવાઈઓમાં મોટાભાગે કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. સરકારનું કહેવું છે કે, પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રના વર્તમાન વ્યાપ અને મૂલ્યને ધ્યાનમાં લેતા, તે સમયે જે દંડની રકમ નોંધપાત્ર ગણાતી હતી તે હવે અપૂરતી બની ગઈ છે.

સંદર્ભ માટે, સરકારે નોંધ્યું છે કે ૧૯૭૦માં પેટ્રોલનો ભાવ આશરે રૂ.૦.૯૦ પ્રતિ લિટર હતો, જેની સરખામણીએ ૨૦૨૬માં તે આશરે રૂ.૯૫-૧૦૫ છે. એટલે કે તેમાં ૧૦,૦૦૦ ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે.

જ્યારે લાયસન્સના કેટલાક ભંગના કિસ્સાઓને નાગરિક દંડની વ્યવસ્થા હેઠળ લાવવામાં આવશે, ત્યારે આ ડ્રાફ્ટમાં વધુ ગંભીર ઉલ્લંઘનો માટે ચોક્કસ ફોજદારી દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

લાયસન્સ મેળવ્યા વિના લાયસન્સ-આધારિત પ્રવૃત્તિ કરવા બદલ ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલની સજા, રૂ.25 કરોડ સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. જો ઉલ્લંઘન ચાલુ રહે, તો પ્રતિ દિવસ રૂ.10 લાખ સુધીનો વધારાનો દંડ લાદવામાં આવી શકે છે. આ ખરડામાં ખોટી રજૂઆત, અન્યની ઓળખ ધારણ કરવી અથવા અન્ય કોઈ અપ્રામાણિક માધ્યમો દ્વારા છેતરપિંડીથી લાયસન્સ મેળવવા બદલ સજાની પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

પ્રસ્તાવિત ખરડામાં પેટ્રોલિયમ સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચાડવા, ચોરી (પિલફરેજ) અને જાહેર સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકતી પ્રવૃત્તિઓ જેવા ગુનાઓ અંગે અલગથી જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. પ્રથમ ગુના માટે, પ્રસ્તાવિત સજામાં પાંચ વર્ષ સુધીની જેલ અથવા રૂ.15 કરોડ સુધીનો દંડ, અથવા બંનેનો સમાવેશ થઈ શકે છે. બીજા કે ત્યારપછીના ગુના માટે, જેલની સજા સાત વર્ષ સુધીની હોઈ શકે છે, જ્યારે દંડની રકમ રૂ.25 કરોડ સુધી વધી શકે છે.

મહત્વપૂર્ણ પેટ્રોલિયમ માળખાગત સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચાડવા બદલ 10 વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. સાથે જ રૂ.25 કરોડ સુધીનો દંડ અથવા થયેલા નુકસાન કે વિનાશની કિંમત (બેમાંથી જે ઓછું હોય તે) વસૂલવામાં આવી શકે છે.

આ ડ્રાફ્ટ બિલ (ખરડાનો મુસદ્દો) હાલમાં પરામર્શના તબક્કે છે અને હજુ સુધી કાયદો બન્યો નથી. સરકારે 30 ઓક્ટોબર, 2026 સુધી સંબંધિત પક્ષકારો અને સામાન્ય જનતા પાસેથી અભિપ્રાયો અને સૂચનો મંગાવ્યા છે. કાયદાકીય પ્રક્રિયા આગળ વધારતા પહેલા આ પ્રતિભાવોની સમીક્ષા કરવામાં આવશે.