જૂનથી સપ્ટેમ્બરનું ચોમાસું પૂરું થયું . ગુજરાતમાં એકંદરે ચોમાસું નબળું રહ્યું, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રમાં વરસાદની સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે. પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્રના દેવભૂમિ દ્વારકા, પોરબંદર અને જામનગરમાં ચોમાસું પૂરું થઈ ગયા પછી પણ વરસાદની મોટી ખાધ રહી ગઈ છે. રાજકોટ, ગીર સોમનાથ અને જૂનાગઢમાં પણ ઘટ એટલી છે કે ખરીફ પછી હવે શિયાળુ પાકનું ગણિત સીધું જળાશયો, કૂવા-બોર અને નર્મદાના પાણી સાથે જોડાઈ ગયું છે.

સ્ટેટ ઇમર્જન્સી ઓપરેશન સેન્ટરના 30 સપ્ટેમ્બરની સવારે છ વાગ્યા સુધીના અંતિમ ઉપલબ્ધ વરસાદી અહેવાલ પ્રમાણે ગુજરાતમાં 30 વર્ષની સરેરાશ 908.88 મિમી સામે 810.32 મિમી વરસાદ પડ્યો, એટલે રાજ્યને સરેરાશનો 89.16 ટકા વરસાદ મળ્યો. રાજ્યની કુલ ઘટ 10.84 ટકા છે. રાજ્યનો આ આંકડો જોવાથી સૌરાષ્ટ્રની ગંભીરતા દેખાતી નથી. સૌરાષ્ટ્રની 30 વર્ષની સરેરાશ 762.21 મિમી છે, તેની સામે આ વર્ષે 543.39 મિમી વરસાદ થયો. એટલે સૌરાષ્ટ્રને સરેરાશનો માત્ર 71.29 ટકા વરસાદ મળ્યો અને 28.71 ટકા ઘટ રહી ગઈ.

| જિલ્લો | 30 વર્ષની સરેરાશ વરસાદ | 2026નો વરસાદ | સરેરાશ સામે વરસાદ | ઘટ/વધારો |

| દેવભૂમિ દ્વારકા | 842.0 મિમી | 138.5 મિમી | 16.45% | 83.55% ઘટ |

| પોરબંદર | 848.0 | 261.7 | 30.86% | 69.14% ઘટ |

| જામનગર | 747.8 | 320.3 | 42.83% | 57.17% ઘટ |

| રાજકોટ | 741.1 | 458.3 | 61.84% | 38.16% ઘટ |

| ગીર સોમનાથ | 1031.0 | 644.8 | 62.54% | 37.46% ઘટ |

| જૂનાગઢ | 1045.0 | 706.9 | 67.65% | 32.35% ઘટ |

| અમરેલી | 696.8 | 610.9 | 87.67% | 12.33% ઘટ |

| બોટાદ | 654.5 | 599.5 | 91.60% | 8.40% ઘટ |

| ભાવનગર | 648.5 | 621.2 | 95.79% | 4.21% ઘટ |

| સુરેન્દ્રનગર | 608.5 | 595.2 | 97.81% | 2.19% ઘટ |

| મોરબી | 587.4 | 589.8 | 100.41% | 0.41% વધારો |

| સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર | 762.2 | 543.4 | 71.29% | 28.71% ઘટ |

જિલ્લા કરતાં તાલુકાના આંકડા વધુ ચિંતાજનક

સૌરાષ્ટ્રમાં આ વખતનું ચોમાસું સમજવા માટે માત્ર જિલ્લાના સરેરાશ આંકડા જોવાથી પણ પૂરું ચિત્ર મળતું નથી. અત્યંત ઓછો વરસાદ પડેલા કેટલાક તાલુકાઓમાં સ્થિતિ જિલ્લાની સરેરાશ કરતાં ઘણી ખરાબ છે. દેવભૂમિ દ્વારકાના કલ્યાણપુરમાં 967 મિમીની સરેરાશ સામે માત્ર 76 મિમી વરસાદ પડ્યો. એટલે સામાન્ય વરસાદનો માત્ર 7.86 ટકા. ખંભાળિયામાં 954 મિમી સામે 152 મિમી એટલે 15.93 ટકા, દ્વારકામાં 20.40 ટકા અને ભાણવડમાં 24.30 ટકા વરસાદ થયો છે. પોરબંદર તાલુકામાં 803 મિમીની સરેરાશ સામે માત્ર 154 મિમી વરસાદ થયો, એટલે માત્ર 19.18 ટકા. રાણાવાવમાં 27.38 ટકા વરસાદ મળ્યો. જામનગરના લાલપુરમાં 789 મિમી સામે 212 મિમી, એટલે 26.87 ટકા, કાલાવડમાં 38.37 ટકા અને જામનગર તાલુકામાં 39.02 ટકા વરસાદ નોંધાયો. રાજકોટ જિલ્લામાં પણ ઉપલેટામાં 850 મિમી સામે માત્ર 254 મિમી એટલે 29.88 ટકા વરસાદ થયો. વિંછિયામાં 47.15 ટકા અને પડધરીમાં 54.40 ટકા વરસાદ છે. જૂનાગઢના વંથલીમાં 39.74 ટકા અને વિસાવદરમાં 44.47 ટકા, જ્યારે ગીર સોમનાથના ગીર ગઢડામાં 45.04 ટકા અને તાલાલામાં 49.11 ટકા વરસાદ પડ્યો છે.

સૌરાષ્ટ્રના ડેમ માત્ર 52 ટકા ભરાયા

સૌરાષ્ટ્રના જળાશયોમાં કુલ ક્ષમતાનું માત્ર 51.64 ટકા પાણી છે, જ્યારે ગયા વર્ષે આ સમયે 89.18 ટકા પાણી હતું. સરદાર સરોવર લગભગ સંપૂર્ણ ભરાયેલું છે, તેથી પીવાના પાણીમાં રાહત મળી શકે છે, પરંતુ સ્થાનિક સિંચાઈ માટે સૌરાષ્ટ્રના ડેમોની ઓછી ભરાવટ ચિંતાજનક છે.

વાવેતર થયું, ઉત્પાદનનો પ્રશ્ન બાકી

ગુજરાતમાં ખરીફનું વાવેતર સામાન્ય વિસ્તારના 94 ટકા કરતાં વધુ થયું છે. પરંતુ પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્રમાં લાંબા સૂકા ગાળાને કારણે મગફળી અને કપાસને નુકસાન થયું છે. કેટલું ઉત્પાદન ઘટશે તેનો સાચો અંદાજ પાક ઉતર્યા પછી જ આવશે.

છેલ્લો વરસાદ બધું નુકસાન ન ભરી શકે

સપ્ટેમ્બરના છેલ્લા વરસાદથી રાજકોટ, જૂનાગઢ, ગીર સોમનાથ અને અમરેલીમાં રાહત મળી. પરંતુ અગાઉ પાણીની ખેંચથી મગફળીના દાણા કે કપાસના જીંડવા પર અસર પડી હોય તો છેલ્લો વરસાદ તે નુકસાન પાછું ભરી શકતો નથી.

રવીમાં પાણી પ્રમાણે પાક પસંદ કરવો પડશે

મોરબી, સુરેન્દ્રનગર અને ભાવનગરમાં રબીની સ્થિતિ પ્રમાણમાં સારી છે. રાજકોટ, જૂનાગઢ અને ગીર સોમનાથમાં સ્થિતિ તાલુકાવાર બદલાશે. દ્વારકા, પોરબંદર અને જામનગરમાં ઘઉં જેવા વધુ પાણી માગતા પાક કરતાં ઓછું પાણી માગતા પાક તરફ ખેડૂતો વળી શકે છે.

દુષ્કાળનો નિર્ણય મોડો થયો છે, હવે ઝડપ થશે?

દ્વારકામાં 83.55 ટકા, પોરબંદરમાં 69.14 ટકા અને જામનગરમાં 57.17 ટકા વરસાદની ઘટ છે. તેમ છતાં સરકારે માત્ર વરસાદની ઘટ પરથી દુષ્કાળ જાહેર કર્યો નથી. સર્વે દ્વારા પાક નુકસાન, જમીનનો ભેજ, ભૂગર્ભજળ અને વાવેતરની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી સરકાર અંતિમ નિર્ણય કરશે. આ બધામાં સમય બગડ્યા વગર સરકારે તાત્કાલિક અછત જાહેર કરવી જોઈએ.