ભારત સરકારે પાસપોર્ટ સિસ્ટમમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે, નવી પેઢીની પાસપોર્ટ સિસ્ટમ રજૂ કરી છે. મે ૨૦૨૫ પછી જારી કરાયેલા તમામ નવા પાસપોર્ટ ઈ-પાસપોર્ટ છે. ધીમે ધીમે સમગ્ર સિસ્ટમને ઈ-પાસપોર્ટમાં સ્થાનાંતરિત કરવાની યોજના છે. જો કે, આગામી ૧૦ વર્ષ સુધી, ૨૦૩૫ સુધી, જૂના પાસપોર્ટ પણ તેમની સમાપ્તિ તારીખ સુધી માન્ય રહેશે.
વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓ કહે છે કે નવો પાસપોર્ટ ફક્ત વધુ સુરક્ષિત જ નહીં પણ મેળવવામાં પણ સરળ છે. એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે દરેક લોકસભા મતવિસ્તારમાં પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર ખોલવામાં આવશે. હાલમાં, ૫૪૩ લોકસભા મતવિસ્તારોમાંથી ૩૨ મતવિસ્તારોમાં પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર નથી. વિદેશ મંત્રાલયે અત્યાર સુધીમાં સ્થાનિક સ્તરે ૮ મિલિયન ઈ-પાસપોર્ટ અને વિદેશમાં ભારતીય મિશન દ્વારા ૬૦,૦૦૦ ઈ-પાસપોર્ટ જારી કર્યા છે
ઈ-પાસપોર્ટની ખાસ વિશેષતાઓ
ઈ-પાસપોર્ટ રેડિયો ફ્રીક્વન્સી આઇડેન્ટિફિકેશન ચિપથી સજ્જ છે. આ માઇક્રોચિપ વ્યક્તિગત અને બાયોમેટ્રિક ડેટાને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરે છે. સંગ્રહિત ડેટાને ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર વધુ વિશ્વસનીયતા અને ઝડપ સાથે ઍક્સેસ કરી શકાય છે. આનો અર્થ એ છે કે ચિપને એન્ટ્રી કાઉન્ટર પર ટચસ્ક્રીનમાં દાખલ કરવાની જરૂર પડશે, જેનાથી અધિકારીને દરેક વિગતો ચકાસવાની જરૂર રહેશે નહીં.
છેડછાડનું જોખમ તદન નહિવત
ચિપમાં સંગ્રહિત ડેટાની પ્રામાણિકતા ડિજિટલ હસ્તાક્ષરનો ઉપયોગ કરીને ચકાસી શકાય છે. ઉચ્ચ સુરક્ષા માટે, ડેટા ભંગને રોકવા માટે ક્રિપ્ટોગ્રાફિક પ્રોટોકોલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. તે છબી અને વસ્તી વિષયક ડેટાને પણ સાચવે છે.મે મહિનામાં શરૂ કરાયેલ પાસપોર્ટ સેવા કાર્યક્રમ સંસ્કરણ 2.0 હવે દેશભરમાં 37 પાસપોર્ટ ઓફિસો, 93 પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રો અને 450 પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રોમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. સરકાર કહે છે કે આ જનતા માટે વધુ સારો પાસપોર્ટ અનુભવ પ્રદાન કરશે.
આ પ્રોજેક્ટ પીપીપી મોડેલ પર અમલમાં મુકાઈ રહ્યો છે. આ સંદર્ભમાં, લોકોના બાયોમેટ્રિક ડેટાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર તમામ ડેટાની માલિકી જાળવી રાખશે. આ ડેટા લીક થવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે. સરકાર જણાવે છે કે આ નવી પાસપોર્ટ સિસ્ટમ અગાઉના પાસપોર્ટની તુલનામાં લોકોની બાયોમેટ્રિક વિગતોને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરે છે. તે છેતરપિંડી પણ અટકાવશે અને બહુવિધ પાસપોર્ટને પણ અટકાવશે.
નવી સિસ્ટમમાં ચેટબોટ અને વોઇસ બોટ એપ પણ શામેલ છે. આ એક નાગરિક-કેન્દ્રિત મોડેલ છે. નવું પોર્ટલ અને એપ ફોર્મ ભરવાનું સરળ બનાવશે. સમગ્ર પ્રક્રિયા ઓછી સમય માંગી લે તેવી અને વધુ પારદર્શક હશે.