GST લાગુ થયાના લગભગ નવ વર્ષ પછી, ટેક્સ સિસ્ટમ્સમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે. સરકાર GST અધિકારીઓને આપવામાં આવેલી ધરપકડની સત્તાઓ દૂર કરવાનું વિચારી રહી છે. આ દરખાસ્ત પર 7 ઓક્ટોબરે GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.

જો મંજૂરી મળી જાય, તો GST સંબંધિત કેસોમાં સીધી ધરપકડ કરવાની કર અધિકારીઓની વર્તમાન સત્તા નાબૂદ થઈ શકે છે. આ માટે GST કાયદામાં સુધારાની જરૂર પડશે, અને સરકાર આગામી શિયાળુ સત્રમાં સંસદ સમક્ષ આ દરખાસ્ત રજૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે.

GST અધિકારીઓ પાસે હાલમાં કઈ સત્તાઓ છે?

હાલના GST કાયદા હેઠળ, ગંભીર કર ગુનાઓના કિસ્સાઓમાં ધરપકડ કરવાની પરવાનગી છે. ખાસ કરીને, નકલી ઇન્વોઇસ બનાવવા, છેતરપિંડીથી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મેળવવા અને ઇરાદાપૂર્વક કરચોરી જેવા કિસ્સાઓમાં કાર્યવાહી કરી શકાય છે. CGST કાયદાની કલમ 69 હેઠળ, કમિશનરને ધરપકડ કરવાની સત્તા છે. આ માટે, અધિકારી પાસે એવું માનવા માટે પૂરતા કારણો હોવા જોઈએ કે કોઈ વ્યક્તિએ GSTનો ગંભીર ગુનો કર્યો છે.

2022 માં, સરકારે અધિકારીઓ માટે ધરપકડ અને જામીન અંગે માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી. આ માર્ગદર્શિકામાં જણાવાયું હતું કે ધરપકડ ફક્ત એટલા માટે ન કરવી જોઈએ કારણ કે તેમને કાયદા દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે. ધરપકડમાં કેસની ગંભીરતા અને વ્યક્તિની ભૂમિકા સહિત અન્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ.

હવે આ ફેરફાર શા માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવી રહ્યો છે?

આ ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ કર અધિકારીઓ દ્વારા સત્તાના દુરુપયોગની ફરિયાદો હોવાનું કહેવાય છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, છેલ્લા આઠથી નવ મહિનાથી આ મુદ્દા પર કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી છે. વ્યવસાયો અને કંપનીઓ GST તપાસ અને ધરપકડ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

ઉદ્યોગમાં પ્રશ્નો ઉભા થયા છે, ખાસ કરીને વરિષ્ઠ કંપની અધિકારીઓની ધરપકડ અંગે. સરકાર હવે GST સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવા માંગે છે જે ખાતરી કરશે કે ગંભીર છેતરપિંડી સામે કાર્યવાહી વ્યવસાયો માટે ડરાવ્યા વિના ચાલુ રહે.

4 વર્ષમાં 887 ધરપકડો

ડેટા દર્શાવે છે કે GST કાયદા હેઠળ ધરપકડનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. 2021-22 અને 2024-25 વચ્ચે, 72,393 GST ગુનાના કેસ નોંધાયા હતા, અને કેન્દ્રીય GST અધિકારીઓએ 887 લોકોની ધરપકડ કરી હતી. આ આંકડો ફક્ત કેન્દ્રીય GST રચનાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે; રાજ્ય GST અધિકારીઓ દ્વારા ધરપકડનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી.

છેતરપિંડી કરનારાઓ પર કેવી રીતે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે?

પ્રસ્તાવિત ફેરફારો ગંભીર છેતરપિંડી અને ઇરાદાપૂર્વકના ગુનાઓ સામે સતત કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરે છે. તફાવત એ હોઈ શકે છે કે કર અધિકારીઓ પોતે GST કાયદા હેઠળ ધરપકડની સત્તાનો ઉપયોગ કરશે નહીં.

આવા કિસ્સાઓમાં, ફોજદારી કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. અહેવાલ મુજબ, ગંભીર છેતરપિંડી અને ઇરાદાપૂર્વકના છેતરપિંડીના કિસ્સાઓમાં, ભારતીય દંડ સંહિતા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

7 ઓક્ટોબરે શું થશે?

હવે બધાની નજર 7 ઓક્ટોબરે GST કાઉન્સિલની બેઠક પર છે. આ બેઠકમાં ધરપકડની શક્તિ દૂર કરવાના પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. જો કાઉન્સિલમાં પ્રસ્તાવ આગળ વધે છે, તો GST કાયદામાં સુધારાની જરૂર પડશે. ત્યારબાદ સરકાર તેને સંસદમાં રજૂ કરી શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, આગામી શિયાળુ સત્રમાં કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવી શકે છે.

હાલમાં, GST અધિકારીઓની ધરપકડની શક્તિ નાબૂદ કરવામાં આવી નથી. આ એક પ્રસ્તાવ છે, અને અંતિમ નિર્ણય GST કાઉન્સિલની ચર્ચા, સરકારના નિર્ણય અને ત્યારબાદની કાનૂની પ્રક્રિયા પછી જ સ્પષ્ટ થશે.