દુનિયાભરમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો અને બદલાતા ભૌગોલિક સમીકરણો વચ્ચે ભારતે પોતાના તેલ આયાતના સ્ત્રોતોમાં મોટું પરિવર્તન કર્યું છે. ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (IOC) એ તાજેતરમાં આફ્રિકાના બીજા સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશ અંગોલા પાસેથી અંદાજે 20 લાખ બેરલ કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ખરીદ્યું છે. માર્ચ 2026ના આંકડા મુજબ અંગોલા હવે ભારતને તેલ સપ્લાય કરનારા દેશોની યાદીમાં ત્રીજા સ્થાને પહોંચી ગયું છે.

કેમ અંગોલાનું તેલ ભારત માટે ખાસ છે?
એક્સનમોબિલ (ExxonMobil) દ્વારા થયેલી આ ડીલમાં ભારતને 'હંગો' અને 'ક્લોવ' ગ્રેડનું તેલ મળ્યું છે. આ તેલની ખાસિયત એ છે કે, આ ગ્રેડના તેલને રિફાઈન કરવાથી પેટ્રોલીયમ પેદાશો જેવી કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ વધુ માત્રામાં મેળવી શકાય છે. અંગોલા પાસે અંદાજે 7.78 અબજ બેરલનો તેલ ભંડાર છે અને તે દૈનિક 11 લાખ બેરલ તેલનું ઉત્પાદન કરે છે.

ભારતની બદલાતી રણનીતિ
2022માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ રશિયા ભારતનું સૌથી મોટું સપ્લાયર બન્યું હતું, પરંતુ પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો અને અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા ટેરિફને કારણે રશિયા પાસેથી તેલ આયાત કરવું હવે પડકારજનક બન્યું છે. ડિસેમ્બરમાં રશિયાથી આયાત બે વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી હતી. ભારતે હવે માત્ર એક દેશ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અબુ ધાબી, બ્રાઝિલ અને ખાસ કરીને આફ્રિકન દેશો જેવા કે નાઈજીરિયા અને અંગોલા પાસેથી ખરીદી વધારી છે.

ગેસ સપ્લાયમાં પણ અંગોલાનો દબદબો
માત્ર તેલ જ નહીં પરંતુ એલએનજી (LNG) ગેસના મામલે પણ ભારતે કતાર અને યુએઈ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી છે. માર્ચ 2026માં કતારથી થતી આયાતમાં ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે અમેરિકા, ઓમાન અને અંગોલાથી થતી ગેસ આયાતમાં અંદાજે 47% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

માર્ચ 2026ની સ્થિતિ
ફેબ્રુઆરીની સરખામણીએ માર્ચમાં ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં 15% નો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, અંગોલાનો હિસ્સો વધ્યો છે:

​​​​​​​રશિયા: હજુ પણ પ્રથમ સ્થાને (પરંતુ પડકારો સાથે).
ઇરાક અને સાઉદી અરેબિયા: આયાતમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો.
અંગોલા: આયાત 103 હજાર બેરલથી વધીને 327 હજાર બેરલ પ્રતિ દિવસ પહોંચી ગઈ છે.

ભારત સરકારના આ માસ્ટરસ્ટ્રોકને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવો વધવા છતાં ભારતમાં ઈંધણનો પુરવઠો સુરક્ષિત અને સંતુલિત રહ્યો છે. અંગોલા જેવા દેશો ભારત માટે મુશ્કેલ સમયમાં 'સહારો' સાબિત થઈ રહ્યા છે.

ભારત અને અંગોલા વચ્ચેના સંબંધો ઘણા લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યા છે. બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો 1761 થી છે, જ્યારે બંને દેશો પોર્ટુગીઝ શાસન હેઠળ હતા. ભારતે અંગોલાની સ્વતંત્રતાને ટેકો આપ્યો હતો, અને 1985 માં બંને દેશો વચ્ચે ઔપચારિક રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત થયા હતા. 2002 માં અંગોલામાં ગૃહયુદ્ધના અંત પછી, બંને દેશો વચ્ચે વેપાર ઝડપથી વધ્યો.