ભારતમાં રશિયન કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ની ખરીદીમાં મોટો પલટો જોવા મળી રહ્યો છે. અત્યાર સુધી રશિયન ઓઈલની સૌથી મોટી ખરીદદાર ગણાતી રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝે જાન્યુઆરીમાં ખરીદી અટકાવી દીધી છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈન્ડિયન ઓઈલ (IOC) અને ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) જેવી સરકારી કંપનીઓએ આયાતમાં મોટો વધારો કર્યો છે. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ રશિયન તેલ પર મળી રહેલું આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટ હોવાનું મનાય છે.

રિલાયન્સની પીછેહઠ
દેશની સૌથી મોટી ખાનગી રિફાઈનરી રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝે જાન્યુઆરી મહિનાના પ્રથમ ત્રણ સપ્તાહમાં રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની એક પણ ખેપ મંગાવી નથી. ૨૦૨૫ માં રિલાયન્સ રશિયા પાસેથી દરરોજ આશરે ૬ લાખ બેરલ તેલ ખરીદતી હતી અને તે રશિયન તેલની વિશ્વની સૌથી મોટી ખરીદદાર કંપની હતી. જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં રિલાયન્સનો આંકડો શૂન્ય પર પહોંચ્યો છે, જે બજારના નિષ્ણાતો માટે આશ્ચર્યનો વિષય છે.

IOC અને BPCL ની બાજી
જ્યારે ખાનગી પક્ષ પાછળ હટ્યો છે, ત્યારે સરકારી રિફાઈનરીઓએ રશિયા પાસેથી મળતા વળતર (Discount) નો પૂરો લાભ ઉઠાવ્યો છે.

કેમ વધ્યું સરકારી કંપનીઓનું આકર્ષણ?
આ પાવર ગેમ શિફ્ટ થવા પાછળ બે મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે:

વધારે ડિસ્કાઉન્ટ: 
હાલમાં રશિયન તેલ પર પ્રતિ બેરલ આશરે ૭ ડોલર ($7) જેટલું ડિસ્કાઉન્ટ મળી રહ્યું છે. જે ૨૦૨૫ ના મધ્ય ગાળામાં મળતા ડિસ્કાઉન્ટ કરતા લગભગ ૩ ગણું વધારે છે.

અમેરિકી પ્રતિબંધોની અસર: 
૨૧ નવેમ્બરથી રશિયાની મુખ્ય તેલ નિકાસકાર કંપનીઓ ‘રોસનેફ્ટ’ અને ‘લુકોઈલ’ પર અમેરિકાએ નવા પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. આ કારણે જાન્યુઆરીમાં ભારતની કુલ રશિયન આયાત ઘટીને ૧૧ લાખ BPD થઈ છે, જે નવેમ્બરમાં ૧૮.૪ લાખ BPD હતી.

નાયરા એનર્જીની મજબૂરી અને વ્યૂહરચના
નાયરા એનર્જી જેમાં રશિયન કંપની રોસનેફ્ટનો મોટો હિસ્સો છે, તેણે પ્રતિબંધો છતાં પોતાની ખરીદી ચાલુ રાખી છે. યુરોપિયન યુનિયનના પ્રતિબંધોને કારણે નાયરા પાસે અન્ય વિકલ્પો મર્યાદિત છે, તેથી તે સંપૂર્ણપણે રશિયન તેલ પર નિર્ભર છે.