ગ્રેટર નોઈડામાં પીએનબી (PNB) બેંકની એક શાખામાં ખેડૂતોના ખાતામાં જમા રકમ અને એફડી (FD) માં હેરાફેરીનો મામલો સામે આવ્યા બાદ બેંકમાં જમા નાણાંની સુરક્ષાને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ખાતાધારકોએ આક્ષેપ કર્યો છે કે તેમની મંજૂરી વિના ખાતામાંથી રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી છે અથવા ફિક્સ ડિપોઝિટ તોડી નાખવામાં આવી છે. આ મામલે બેંક કર્મચારીઓ સામે કાર્યવાહી અને તપાસના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો કોઈ ગ્રાહકના ખાતામાંથી તેની જાણકારી કે સહમતિ વગર નાણાં ગાયબ થઈ જાય, તો તેની ભરપાઈ કોણ કરશે? શું બેંકે આખી રકમ પરત કરવી પડશે કે ગ્રાહકે નુકસાન વેઠવું પડશે?

બેંક ખાતામાંથી પૈસા નીકળી જાય તો સૌથી પહેલા શું કરવું?
જો તમારા ખાતામાંથી વગર મંજૂરીએ નાણાં ઉપાડી લેવામાં આવે, તો ગભરાઈ જવાના બદલે તાત્કાલિક ફરિયાદ કરવી જરૂરી છે. બેંકની અધિકૃત હેલ્પલાઈન, મોબાઈલ એપ કે શાખા દ્વારા ફરિયાદ નોંધાવો અને ફરિયાદનો નંબર ચોક્કસ મેળવો. જો ડેબિટ કાર્ડ કે મોબાઈલ બેંકિંગના દુરુપયોગની શંકા હોય, તો સંબંધિત સુવિધા તરત જ બંધ કરાવી દો અને પાસવર્ડ બદલી નાખો.

જો ઓનલાઈન છેતરપિંડી થઈ હોય, તો તુરંત સાયબર અપરાધ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર અથવા રાષ્ટ્રીય સાયબર અપરાધ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવો. વહેલી ફરિયાદ કરવાથી નાણાં અન્ય ખાતામાં જતા અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે. જો શંકા હોય કે બેંક કર્મચારીએ ગેરરીતિ કરી છે, તો શાખા પ્રબંધકને લેખિત ફરિયાદ આપો.

શું બેંક તમારા પૈસા પાછા આપશે?
આ બાબત એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે પૈસા કેવી રીતે નીકળ્યા અને ભૂલ કોની હતી. જો બેંકની ભૂલ, બેદરકારી અથવા સુરક્ષામાં ખામીના કારણે વગર મંજૂરીએ પૈસા ઉપાડવામાં આવ્યા હોય, તો ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના નિયમો અનુસાર ગ્રાહકને રાહત મળી શકે છે. કેટલાક મામલામાં ગ્રાહકની જવાબદારી શૂન્ય હોય છે અને બેંકે રકમ પરત કરવી પડે છે.

પરંતુ જો ગ્રાહકે પોતે જ પોતાનો ઓટીપી (OTP), પિન કે પાસવર્ડ અન્ય વ્યક્તિને આપી દીધો હોય, તો નિયમો અલગ હોઈ શકે છે. RBI ના 6 જુલાઈ 2017 ના નિર્દેશો મુજબ, બેંકની બેદરકારી હોય તો ગ્રાહકની જવાબદારી શૂન્ય થઈ શકે છે. જો ત્રીજી વ્યક્તિ દ્વારા ફ્રોડ થયો હોય અને ગ્રાહકની કોઈ ભૂલ ન હોય, તો સૂચના મળ્યાના 3 દિવસની અંદર ફરિયાદ કરવા પર શૂન્ય જવાબદારીનો લાભ મળી શકે છે.

બેંક કેવી રીતે નક્કી કરશે કે ભૂલ કોની છે?
ગ્રાહકની ફરિયાદ મળ્યા બાદ બેંક એ વાતની તપાસ કરે છે કે નાણાં ખાતામાંથી કેવી રીતે બહાર આવ્યા. આ માટે બેંક નીચેના રેકોર્ડ્સ તપાસે છે:

• નાણાં કઈ તારીખ અને સમયે ઉપાડવામાં આવ્યા અથવા ટ્રાન્સફર થયા.

• લેણ-દેણ બેંક શાખા, ચેક, મોબાઈલ બેંકિંગ કે ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ દ્વારા થઈ છે.

• જો એફડી તોડી છે, તો તે માટે કોણે વિનંતી કરી અને કયા દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા.

• લેણ-દેણ માટે ગ્રાહકની સહમતિ, સહી કે ઓટીપીનો ઉપયોગ થયો છે કે નહીં.

• નાણાં કયા ખાતામાં મોકલવામાં આવ્યા છે તેની વિગતો.

જો ખાતામાંથી વગર મંજૂરીએ નાણાં નીકળી જાય, તો તુરંત ફરિયાદ કરવી અને તમામ પુરાવા સાચવીને રાખવા ખૂબ જરૂરી છે જેથી તપાસ એજન્સીઓને સાચી માહિતી મળી શકે.