ભારતમાં વીજળીની માંગ સતત વધી રહી છે. આગામી પાંચ વર્ષમાં દેશમાં વીજળીની મહત્તમ માંગમાં આશરે 35 ટકાનો વધારો થવાની શક્યતા છે. કેન્દ્રીય વિદ્યુત પ્રાધિકરણના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2025-26માં વીજળીની મહત્તમ માંગ 260 ગીગાવોટ હતી, જે વધીને વર્ષ 2030-31 સુધીમાં 351 ગીગાવોટ સુધી પહોંચી શકે છે. એટલે કે પાંચ વર્ષમાં વીજળીની પીક ડિમાન્ડમાં 91 ગીગાવોટનો વધારો થવાનો અંદાજ છે. વધતી માંગને પહોંચી વળવા વીજ ઉત્પાદનની ક્ષમતા વધારવાની સાથે વીજળીનું યોગ્ય વિતરણ અને પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવો પણ મોટો પડકાર બનશે.

વીજળીની માંગ વધવા પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. દેશની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો વિસ્તાર, ઝડપથી વધી રહેલું શહેરીકરણ, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને એર કન્ડિશનરનો વધતો ઉપયોગ વીજળીના વપરાશમાં વધારો કરી રહ્યાં છે. આ ઉપરાંત ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો પ્રસાર અને ઉનાળામાં વધતું તાપમાન પણ વીજળીની માંગ પર દબાણ વધારી શકે છે. હીટવેવ જેવી પરિસ્થિતિમાં ખાસ કરીને ઠંડકનાં સાધનોનો વપરાશ વધતાં વીજળીની મહત્તમ માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.

સીઈઆઈના લાંબા ગાળાના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2031-32માં વીજળીની પીક ડિમાન્ડ 366 ગીગાવોટ, વર્ષ 2036-37માં 466 ગીગાવોટ અને વર્ષ 2041-42માં આશરે 575 ગીગાવોટ સુધી પહોંચી શકે છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે આગામી દોઢ દાયકામાં વીજળીની માંગમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે. તેથી ભવિષ્યની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને અત્યારથી જ વીજ ઉત્પાદન અને વિતરણ વ્યવસ્થાનું આયોજન કરવું જરૂરી બનશે.

વીજળીની વધતી માંગને પહોંચી વળવા માત્ર ઉત્પાદન વધારવું પૂરતું નથી. વીજળી એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડવા માટે મજબૂત ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક પણ જરૂરી છે. જોકે, ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટમાં જમીન સંપાદન, રસ્તાના અધિકાર, વળતર, વન અને પર્યાવરણ સંબંધિત મંજૂરીઓ તેમજ સ્થાનિક વિરોધને કારણે વિલંબ થતો હોવાની સમસ્યા છે. રાજસ્થાન, ગુજરાત, કર્ણાટક અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાના પ્રસાર માટે નેટવર્કનું વિસ્તરણ મહત્વપૂર્ણ બન્યું છે.

સૌર ઊર્જાનું ઉત્પાદન દિવસ દરમિયાન વધુ થાય છે, જ્યારે સાંજ અને રાત્રે પણ વીજળીની જરૂરિયાત રહે છે. આવી સ્થિતિમાં દિવસ દરમિયાન ઉત્પન્ન થયેલી વીજળીને પાછળથી ઉપયોગમાં લેવા બેટરી સ્ટોરેજ અને ગ્રિડ મેનેજમેન્ટ મજબૂત કરવું પડશે. કેન્દ્ર સરકારે ગ્રીન એનર્જી કોરિડોરના ત્રીજા તબક્કા માટે રૂ. 1.86 લાખ કરોડની યોજના મંજૂર કરી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. વધતી માંગની સાથે સ્વચ્છ ઊર્જાનો વિશ્વસનીય પુરવઠો જાળવવા આ પ્રકારનું માળખું મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.