ભૂરાજકીય તણાવને કારણે વિશ્વભરના બજારોમાં તીવ્ર અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. જ્યારે ક્રૂડ તેલ વૈશ્વિક આંચકાઓ પ્રત્યે સૌથી સંવેદનશીલ બન્યું છે, તેમ છતાં સોનાએ સૌથી સ્થિર સલામત-આશ્રયસ્થાન સંપત્તિ તરીકેનો પોતાનો દરજ્જો જાળવી રાખ્યો છે. યુએસ ટ્રેઝરી (યુએસટી) સિક્યોરિટીઝે ક્લાસિક કાઉન્ટરસાઇકલિકલ સેફ-હેવન ગુણધર્મો દર્શાવ્યા હતા અને ચાંદી, જોકે વધુ અસ્થિર હતી. સોનાની ઘણી લાક્ષણિકતાઓ શેર કરી હતી. એમ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના ચાર દાયકાના ભૂ-રાજકીય સંકટને આવરી લેતા અભ્યાસમાં જણાવાયું છે.

'ન્યુરલ નેટવર્ક્સનો ઉપયોગ કરીને ભૂરાજકીય જોખમોમાં સેફ એસેટ વોલેટિલિટી ડિકોડિંગ' નામના અભ્યાસમાં, સોનું, ચાંદી, ક્રૂડ તેલ અને યુએસ ટ્રેઝરી બદલાતા ભૂરાજકીય જોખમને કેવી રીતે પ્રતિભાવ આપે છે તેની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તાજેતરના સંઘર્ષો દરમિયાન ભાવ વર્તનનું વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને ઇઝરાયલ-ગાઝા સંઘર્ષ જેવા સંકટો દરમિયાન સોનાની અસ્થિરતા ભાગ્યે જ હલી હતી, જે અનિશ્ચિતતા સામે રક્ષણ તરીકે તેની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે. તેનાથી વિપરીત, તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓ હેઠળ ક્રૂડ ઓઇલમાં અસ્થિરતા દસ ગણી વધી હતી, જે પુરવઠા વિક્ષેપો અને પ્રતિબંધોના તેના સંપર્કને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ક્રૂડ ઓઇલ ભૂરાજકીય આંચકાઓ પ્રત્યે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ તરીકે ઉભરી આવે છે, જ્યારે સોનું સૌથી સ્થિર રહે છે, જે હેજ તરીકેની તેની પરંપરાગત ભૂમિકાને પુનઃપુષ્ટિ કરે છે.  અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે, ચાંદીની અસ્થિરતા કિંમતી ધાતુ અને ઔદ્યોગિક ઇનપુટ તરીકે તેની બેવડી ભૂમિકાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યારે યુએસ ટ્રેઝરી ભૂ-રાજકીય જોખમ વધતાં અસ્થિરતામાં સતત વધારો દર્શાવે છે. જે વૈશ્વિક તણાવ દરમિયાન ફ્લાઇટ-ટુ-સેફ્ટી એસેટ તરીકેની તેમની ભૂમિકા પર ભાર મૂકે છે.

સોનું હજુ પણ એક સુરક્ષિત સંપત્તિ તરીકે સેવા આપી રહ્યું છે. 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટી અને કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન તેના લાંબાગાળાના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળે છે. 2022-25માં તાજેતરની તેજી વ્યવસ્થિત અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક તણાવ પ્રત્યે રોકાણકારોના પ્રતિભાવને વધુ પ્રતિબિંબિત કરે છે. ૧૯૮૦ના હન્ટ બ્રધર્સ કટોકટી, ૨૦૧૦-૧૧ના કોમોડિટી તેજી અને રોગચાળાને લગતા પુરવઠા વિક્ષેપો દરમિયાન ચાંદીમાં નાટકીય ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. યુએસ ટ્રેઝરીએ તિયાનમેન સ્ક્વેર વિરોધ અને આરબ સ્પ્રિંગ દરમિયાન સૌથી વધુ અસ્થિરતાનો પ્રતિભાવ દર્શાવ્યો, જે વૈશ્વિક ભાવના અને જોખમ લેવાની ક્ષમતામાં ફેરફારના તેમના સંપર્કને દર્શાવે છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ટ્રેઝરી યીલ્ડ લાંબા ગાળે નીચે તરફ વલણ ધરાવે છે, મોટી કટોકટી દરમિયાન તીવ્ર ઘટાડો થયો છે, જે ફ્લાઇટ-ટુ-સેફ્ટી વર્તણૂક વચ્ચે વધેલી માંગને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ઊંડી તરલતા અને સાર્વભૌમ સમર્થન યુએસ ટ્રેઝરીને સૌથી વધુ સ્વીકૃત જોખમ-મુક્ત સંપત્તિ બનાવે છે, પરંતુ તેઓ ભારે ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓમાં અસ્થિરતાના સ્પાઇક્સથી મુક્ત નથી. તેલ પરંપરાગત સલામત આશ્રયસ્થાન નથી, પરંતુ 20મી સદીમાં તે વ્યૂહાત્મક બન્યું. ગલ્ફ વોર, જીએફસી અને રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ દરમિયાન ભાવમાં થયેલા આંચકા સપ્લાય વિક્ષેપો અને ભૂ-રાજકીય પ્રતિબંધો માટે તેની નબળાઈને રેખાંકિત કરે છે.

સેફ-હેવન એસેટ્સ ભૂ-રાજકીય તણાવ સામે વિજાતીય રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને રોકાણકારોએ એસેટ-વિશિષ્ટ જોખમ ટ્રાન્સમિશન ચેનલોને ઓળખવાની જરૂર છે. આરબીઆઈના અંકન ઘોષ, બિપુલ ઘોષ અને સંધ્યા કુરુગંત દ્વારા તૈયાર કરાયેલા અહેવાલમાં જણાવાયું છે.