અમેરિકા સ્થિત યુનેસ્કો દ્રારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના અહેવાલમાં ભારતમાં બાળકોના પ્રાથમિક શિક્ષણ અંગે ચિંતા વ્યકત કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં પાંચ વર્ષની ઉંમરના ૫૧ ટકા બાળકો પ્રી–સ્કૂલ એટલે કે શાળા પૂર્વેનું પ્રારંભિક શિક્ષણ મેળવવાને બદલે સીધા જ ધોરણ–૧માં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. આનો અર્થ એ થયો કે બાળકોને ઔપચારિક શાળાકીય શિક્ષણમાં નિર્ધારિત ઉંમર પહેલા જ પ્રવેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે, જેના કારણે તેઓ પાયાના પ્રારંભિક શિક્ષણથી વંચિત રહી જાય છે. યુનેસ્કોના વર્ષ ૨૦૨૬ના ગ્લોબલ એયુકેશન મોનિટરિંગ રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, વિશ્વભરમાં પ્રાથમિક શાળામાં પ્રવેશની સામાન્ય ઉંમર કરતાં એક વર્ષ નાના એવા સરેરાશ ૨૭ ટકા બાળકો પણ સમય પહેલા જ પ્રાથમિક વર્ગેામાં પહોંચી જાય છે. ભારતમાં ૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોનું પ્રાથમિક વર્ગેામાં નામાંકન સતત વધ્યું છે, જેમાં ૨૦૧૯–૨૦માં આ આંકડો ૩૫ ટકા હતો, જે ૨૦૨૧માં વધીને ૪૧ ટકા અને ૨૦૨૨ સુધીમાં ૬૦ ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. આ આંકડાઓમાં આંગણવાડી કેન્દ્રો અને ખાનગી કિંડરગાર્ટનનો સમાવેશ થતો નથી.
રાષ્ટ્ર્રીય શિક્ષણ નીતિ મુજબ, ૩ થી ૮ વર્ષ સુધીની ઉંમર એ બાળકના પાયાના શિક્ષણનો તબક્કો છે. જેમાં પ્રથમ ત્રણ વર્ષ પ્રી–સ્કૂલ શિક્ષણ અને ત્યારબાદ ધોરણ–૧ અને ૨ ના અભ્યાસનો સમાવેશ થાય છે. આ માળખાનું પાલન ન થતાં બાળકો પર માનસિક બોજ વધવાનું જોખમ રહે છે.
આ રિપોર્ટમાં માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં શિક્ષણની સ્થિતિ પર ચિંતા વ્યકત કરવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૪માં વિશ્વભરમાં અંદાજે ૨૭.૩ કરોડ બાળકો શાળાકીય શિક્ષણથી બહાર રહ્યા છે, જે વર્ષ ૨૦૧૫ ની સરખામણીએ ત્રણ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.