તાજેતરમાં ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી માર્કેટમાંથી મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, ભારતે હવે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ માટે ચીની ચલણ, યુઆનમાં ચૂકવણી કરવાનું શરૂ કર્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી રહ્યું છે પરંતુ રશિયાને ચીની ચલણ, યુઆનમાં ચૂકવણી કરી રહ્યું છે. આ ડોલરના વર્ચસ્વનો સામનો કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ દર્શાવે છે.

ભારતના કુલ વ્યવહારોની તુલનામાં ચીની ચલણની ચુકવણી નાની હોવા છતાં, તે ભારતની પેમેન્ટ સીસ્ટમમાં પરિવર્તન દર્શાવે છે અને સૂચવે છે કે ભારત, ચીન અને રશિયાએ બ્રિક્સ ચલણ બનાવ્યા વિના ટ્રમ્પના ડોલરના ઘમંડનો સામનો કરવાનું શરૂ કર્યું છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બજારમાં એક યુઆન હાલમાં 12.34 ભારતીય રૂપિયા જેટલું છે. જ્યારે ભારતનું આ પગલું નાનું હોઈ શકે છે પરંતુ તેના ભૂ-રાજકીય પરિણામો મહત્વપૂર્ણ છે. રશિયન નાયબ વડા પ્રધાન એલેક્ઝાન્ડર નોવાકે પુષ્ટિ આપી હતી કે ભારત હજુ પણ મુખ્યત્વે રશિયન ચલણ, રુબેલ્સમાં ચૂકવણી કરી રહ્યું છે, પરંતુ યુઆનનો ઉપયોગ પણ વધી રહ્યો છે. આ પગલું કોઈપણ બ્રિક્સ ચલણ વિના ભારત, ચીન અને રશિયાના ત્રિકોણીય જોડાણને મજબૂત બનાવે છે, જે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ડોલર ડિપ્લોમસીને ફટકો આપે છે.

વેબસાટ ઇન્વેસ્ટિંગ લાઇવએ અહેવાલ આપ્યો છે કે ભારતની સરકારી કંપની, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશને તાજેતરમાં બે થી ત્રણ રશિયન ઓઇલ કાર્ગો માટે યુઆનમાં ચૂકવણી કરી હતી. આ પગલું 2023 થી બદલાવ દર્શાવે છે, જ્યારે, ચીન સાથેના તણાવપૂર્ણ સંબંધોને કારણે સરકારની અગવડતા વચ્ચે, રાજ્ય માલિકીની રિફાઇનરીઓએ યુઆનમાં ચૂકવણી કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું, જ્યારે ખાનગી રિફાઇનરીઓએ ચલણનો ઉપયોગ ચાલુ રાખ્યો હતો.

બ્રિકસ દેશો યુએસ ડોલરના વૈશ્વિક પ્રભુત્વને ઘટાડવા અને તેમના દેશોની આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય સ્વાયત્તતા વધારવા માટે ડી-ડોલરાઇઝેશન ઇચ્છે છે. યુક્રેન યુદ્ધ પછી, યુએસએ રશિયા પર પ્રતિબંધો લાદ્યા અને રશિયાને સ્વીફ્ટ ચુકવણી પ્રણાલીમાંથી પ્રતિબંધિત કર્યો. આનાથી બ્રિકસ દેશોને ખ્યાલ આવ્યો કે યુએસ ડોલરનો ઉપયોગ હથિયાર તરીકે કરી શકે છે.

બ્રિકસએ 2025 રિયો સમિટમાં સંયુક્ત ચલણ માટેની યોજનાઓને સ્થગિત કરી દીધી હતી. તેના બદલે, સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. બ્રિકસ Pay હવે વિકેન્દ્રિત ચુકવણી પ્લેટફોર્મ તરીકે વિકાસ કરી રહ્યું છે. આ સ્વીફ્ટના વિકલ્પ તરીકે કામ કરશે. 2025 સુધીમાં, બ્રિકસ વેપારનો 90 ટકા સ્થાનિક ચલણમાં કરવામાં આવશે. રશિયા-ચીન વેપારમાં યુઆનનો હિસ્સો 44 ટકા છે.

હવે, રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી માટે ભારત દ્વારા ચીની ચલણમાં ચુકવણી બ્રિકસ ચલણની બહાર એક મધ્યમ માર્ગ છે. આ ભારતની જરૂરિયાતો પૂરી કરશે અને ડોલરના વર્ચસ્વને પડકારશે. તેથી, ભારત, ચીન અને રશિયા વચ્ચેનો આ યુઆન આધારિત વેપાર તે 'પ્રથમ તબક્કા'નું સાચું મૂર્ત સ્વરૂપ છે. વિશ્વના ત્રીજા સૌથી મોટા તેલ વપરાશકાર ભારતે સપ્ટેમ્બરમાં રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા માટે 2.5 બિલિયન યુરો ખર્ચ્યા, જે પાછલા મહિના કરતા 14 ટકા ઓછો છે. ભારતનો યુઆન પ્રયોગ હાલમાં ભૂ-રાજકીય ચાલ કરતાં વધુ વ્યવહારુ પદ્ધતિ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ઓછા ભાવે રશિયન તેલ મેળવવાનો અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોને ટાળવાનો છે. તેના વ્યૂહાત્મક પરિણામો ઊંડા છે.

ટ્રમ્પને તેની 100% ટેરિફની ધમકી ભારે પડી

ભારત દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલ ચુકવણી પ્રણાલીમાં ફેરફાર રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના નિવેદન સાથે જોડાયેલો છે. યુએસના ચૂંટાયેલા રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બ્રિક્સ (બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા) દેશોને નવી ચલણ બનાવવા અથવા ડોલરના વિકલ્પને ટેકો આપવા સામે કડક ચેતવણી આપી હતી. 30 નવેમ્બર, 2024 ના રોજ ટ્રુથ સોશિયલ પર એક પોસ્ટમાં, ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, બ્રિક્સ દેશો નવું ચલણ બનાવશે તો 100 ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવશે અને આ દેશોને યુએસ બજારમાંથી દૂર કરવામાં આવશે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન તેમની અમેરિકા ફર્સ્ટ નીતિનો એક ભાગ છે, જ્યાં ટ્રમ્પ કોઈપણ કિંમતે ડોલરના વૈશ્વિક પ્રભુત્વને જાળવી રાખવા માંગે છે. ટ્રમ્પે દલીલ કરી હતી કે ડોલર વૈશ્વિક વેપારમાં 58 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, અને બ્રિકસના પ્રયાસો તેને નબળો પાડશે.

બ્રિકસ દેશો ડી-ડોલરાઇઝેશન કેમ ઇચ્છે છે?

ડી-ડોલરાઇઝેશન એ વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં યુએસ ડોલરના પ્રભુત્વને ઘટાડવાની પ્રક્રિયા છે. તે મુખ્યત્વે બ્રિકસ દેશો દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે, જે વૈશ્વિક જીડીપીના લગભગ 40 ટકા અને વસ્તીના 45 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. 2025 સુધીમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ડોલરનો વૈશ્વિક હિસ્સો 73 ટકાથી ઘટીને 54 ટકા થઈ જશે.

ભારત, ચીન અને રશિયાએ એક મધ્યમ માર્ગ શોધી કાઢ્યો

બ્રિકસ દેશો ડોલરરાઇઝેશનથી મુક્ત થવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, પરંતુ ગતિ ધીમી છે. ટ્રમ્પની ધમકી બાદ, બ્રિકસ દેશોએ નવી બ્રિકસ ચલણ માટેની દરખાસ્તને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરી દીધી છે. દક્ષિણ આફ્રિકાએ જણાવ્યું છે કે નવી ચલણ માટેની કોઈ યોજના નથી.