રશિયા તેના સેમી-ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન RD-191 સપ્લાય કરીને અને ભારતને તેની ઉત્પાદન ટેકનોલોજી પૂરી પાડીને અવકાશ ક્ષેત્રમાં ભારત સાથેના સંબંધોને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. આ પગલું ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમ માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. આ સીમાચિહ્નરૂપ સોદાની જાહેરાત રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની આજથી (ગુરુવારે) શરૂ થનારી બે દિવસીય ભારત મુલાકાત દરમિયાન થવાની અપેક્ષા છે.

રશિયન અવકાશ એજન્સી રોસકોસ્મોસના ડિરેક્ટર જનરલ દિમિત્રી બકાનોવે એક ટેલિવિઝન ચેનલને જણાવ્યું હતું કે ભારત સાથે રોકેટ એન્જિનનો સોદો નજીક આવી રહ્યો છે. તેમણે માનવ અવકાશ ઉડાન અને અવકાશ મથક વિકાસમાં સહયોગની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરી હતી. જોકે બકાનોવે એન્જિનના પ્રકારનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી, વિશ્વસનીય સૂત્રો સૂચવે છે કે તે સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન હશે.

રોકેટ એન્જિન સોદા પર બંને દેશો વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. બ્રહ્મોસ મિસાઇલ સંયુક્ત સાહસના સફળ અમલ પછી, રશિયા અને ભારત વચ્ચે આ બીજો મોટો સોદો હશે. આ બીજી વખત હશે જ્યારે ભારત રશિયા પાસેથી રોકેટ એન્જિન ખરીદશે. ભારતે અગાઉ ISROના GSLV રોકેટના લોન્ચ સ્ટેજ માટે સાત ક્રાયોજેનિક એન્જિન ખરીદ્યા હતા, પરંતુ યુએસ ભૂ-રાજકીય દબાણને કારણે, રશિયાએ પાછળથી સપ્લાય અટકાવી દીધો હતો, અને કોઈ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી ન હતી.

ભારત તેના હાલના હેવી-લિફ્ટ રોકેટ, LVM3 (લોન્ચ વ્હીકલ માર્ક-3)માં RD-191 સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિનનો ઉપયોગ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. હાલમાં, LVM3ની પેલોડ ક્ષમતા ભૂ-સ્થિર ભ્રમણકક્ષામાં માત્ર ચાર ટન છે. ISRO આ ક્ષમતાને પાંચ ટન સુધી વધારવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. આ હાંસલ કરવા માટે, LVM3 ના બીજા તબક્કાના લિક્વિડ એન્જિનને શક્તિશાળી ક્રાયોજેનિક એન્જિન સાથે સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિનથી બદલવામાં આવશે. આ સુધારાઓ પેલોડ ક્ષમતામાં વધારો કરશે અને ન્યૂસ્પેસ ઇન્ડિયા દ્વારા વાણિજ્યિક પ્રક્ષેપણ માટે રોકેટ તૈયાર કરશે.

જોકે ISRO ઘણા વર્ષોથી લિક્વિડ ઓક્સિજન અને કેરોસીન દ્વારા સંચાલિત પોતાનું SE/SCE 2000 સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે, તેમ છતાં પ્રગતિ ધીમી રહી છે. ભારતે ચાર ટનથી વધુ વજનના સંચાર ઉપગ્રહોને ભ્રમણકક્ષામાં લોન્ચ કરવા માટે વિદેશી એજન્સીઓને મોટી રકમ ચૂકવવી પડે છે. વધુમાં, ભારત તેના LVM3 સાથે ભારે સંચાર ઉપગ્રહો લોન્ચ કરીને ફી કમાવવાની તક ગુમાવી રહ્યું છે.

રશિયાનું થ્રોટલેબલ RD-191 સેમી-ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન LVM3 ને વધુ પેલોડ વહન કરવા માટે જરૂરી થ્રસ્ટ પ્રદાન કરી શકે છે. રશિયન એન્જિન અને અદ્યતન ISRO ક્રાયોજેનિક એન્જિનનું સંયોજન LVM3 ને GEO સુધી સાત ટન પેલોડ વહન કરવા સક્ષમ બનાવશે તેવી અપેક્ષા છે. ભારત ચંદ્ર પર માણસોને મોકલવાની અને પોતાનું સ્પેસ સ્ટેશન બનાવવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે, જેના માટે ખરેખર શક્તિશાળી હેવી-લિફ્ટ રોકેટની જરૂર પડશે.