ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવ વચ્ચે રાજદ્વારી પહેલ ફરી તીવ્ર બની છે. ઈસ્લામાબાદમાં પ્રથમ રાઉન્ડની વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગયા બાદ, બંને દેશો વાટાઘાટોના બીજા રાઉન્ડ માટે સંમત થયા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ઈરાન અને અમેરિકા ટૂંક સમયમાં પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં ફરી સામસામે મળી શકે છે. દરમિયાન, ઈરાનના સત્તાવાર પ્રવક્તા, ફાતેમા મુહાજેરાનીએ ગઈકાલે વિશ્વ સમક્ષ એક આંકડો રજૂ કર્યો જેની રકમ 270 બિલિયન ડોલર છે. આ નુકસાનીની ભરપાઈ કરવા અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ પાસે માંગ કરી છે.

૪૭ દિવસના યુદ્ધથી થયેલા વિનાશ માટે આ પહેલું સત્તાવાર બિલ છે. ધમકી સ્પષ્ટ છે કે આ રકમ ચૂકવો નહીંતર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી બંધ થઈ જશે. આ ફક્ત વળતરની માંગ નથી, પરંતુ યુદ્ધની નવી ભાષા છે.

28 ફેબ્રુઆરી, 2026ની રાત્રે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયેલે ઇરાન પર હુમલો કર્યો હતો. તેઓએ ઇરાનના પરમાણુ સ્થળો, તેલ અને ગેસ પ્લાન્ટ અને લશ્કરી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવીને શરૂઆત કરી હતી. પરંતુ સૌથી દુ:ખદ ઘટના દક્ષિણ ઇરાનના શહેર મીનાબમાં બની, જ્યાં એક અમેરિકન મિસાઇલે શજરા તૈયબા પ્રાથમિક શાળા પર હુમલો કર્યો હતો. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના માર્ચ 2026ના અહેવાલ મુજબ, આ હુમલામાં 100થી વધુ બાળકો માર્યા ગયા હતા. ઇરાની સરકારનો દાવો છે કે મૃત્યુઆંક 170ની નજીક હતો. યુએનના નિષ્ણાતોએ આ હુમલાને બાળકો પર ગંભીર હુમલો ગણાવ્યો હતો. યુએસ ડેમોક્રેટિક કાયદા ઘડનારાઓએ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પાસેથી જવાબો માંગ્યા, પરંતુ કોઈ જવાબ મળ્યો નહીં.

ઈરાની સરકારના પ્રવક્તા ફાતેમા મુહાજેરાનીએ કહ્યું, અમે ચોક્કસપણે કાનૂની માધ્યમો દ્વારા અમારા લોકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરીશું, જેમાં મીનાબમાં અમારા પ્રિયજનોના લોહીનું વળતર પણ સામેલ છે. તે રાતને 47 દિવસ વીતી ગયા છે. લડાઈ બંધ થઈ નથી અને હવે ઈરાને તે વિનાશનો પ્રથમ સત્તાવાર હિસાબ વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યો છે.

રશિયન સમાચાર એજન્સી આરઆઇએ નોવોસ્ટી સાથેની એક મુલાકાતમાં, ઈરાની સરકારના પ્રવક્તા ફાતેમા મુહાજેરાનીએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રારંભિક અને ખૂબ જ રફ આંકડા છે, પરંતુ અત્યાર સુધી કુલ નુકસાન 270 બિલિયન ડોલર છે. આ ફક્ત એક સંખ્યા નથી તે ઈરાનના આર્થિક, સામાજિક અને ઔદ્યોગિક વિનાશનું પ્રથમ મૂલ્યાંકન છે. તેહરાન અનુસાર, આ રકમ ત્રણ તબક્કામાં ગણવામાં આવી રહી છે.

પ્રથમ તબક્કો ઇમારતો અને માળખાગત સુવિધાઓને સીધું નુકસાન છે. બીજો તબક્કો સરકારી આવકનું નુકસાન અને ઔદ્યોગિક બંધની અસર છે. ત્રીજો તબક્કો નાગરિક જીવન અને લાંબા ગાળાના આર્થિક નુકસાનનો છે - જેની ગણતરી હજુ પણ કરવામાં આવી રહી છે.

મુહાજેરાનીએ એ પણ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે વળતરનો મુદ્દો ઇસ્લામાબાદમાં યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટોમાં ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો અને ઉઠાવવામાં આવશે. પરંતુ અહીં એક કઠોર વાસ્તવિકતા છે. મુહાજેરાનીએ ઈરાની રાજ્ય મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ એવી છે કે સરકાર પોતાના નાગરિકોને તેમના નાશ પામેલા ઘરોને કારણે થયેલા નુકસાન માટે વળતર આપી શકતી નથી. આનો અર્થ એ છે કે બહારથી 270 બિલિયન ડોલરનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે, છતાં ઈરાની સરકાર પોતાના નાગરિકોને મદદ કરવામાં અસમર્થ છે. આ ઈરાનની વર્તમાન આર્થિક દુર્દશાનું સાચું ચિત્ર છે.

મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર ઈરાની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર તાજેતરના યુએસ-ઈઝરાયેલી હુમલાઓનું ટ્રેકિંગ', ચકાસાયેલ વીડિયો દ્વારા ઈરાનમાં લક્ષ્યોનું દસ્તાવેજીકરણ કરે છે. તેલ અને ગેસ પ્લાન્ટ પર વારંવાર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. પેટ્રોકેમિકલ કંપનીઓ, સ્ટીલ પ્લાન્ટ, એલ્યુમિનિયમ ફેક્ટરીઓ અને લશ્કરી સંકુલને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. તેહરાન નજીક પ્રખ્યાત બીવન બ્રિજ સહિત પુલોનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. વધુમાં, બંદરો, રેલ્વે નેટવર્ક, યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન કેન્દ્રો, પાવર પ્લાન્ટ, પાણીના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ, હોસ્પિટલો, શાળાઓ અને હજારો નાગરિક ઘરો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.

ત્રણ એપ્રિલ, 2026ના એનપીઆર રિપોર્ટ મુજબ, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતે જાહેરમાં ઈરાની પુલો અને પાવર પ્લાન્ટ પર હુમલો કરવાની ધમકી આપી હતી અને તે ધમકીઓ આપવામાં આવી હતી. ઇતિહાસકાર અને યુદ્ધ વિશ્લેષક રોબર્ટ પેપ તેમના પુસ્તક, 'બોમ્બિંગ ટુ વિન: એર પાવર એન્ડ કોર્સિયન ઇન વોર'માં લખે છે કે આર્થિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો નાશ કરવાથી ભાગ્યે જ કોઈ દેશની વ્યૂહાત્મક ઇચ્છાશક્તિ તૂટી જાય છે. તેના બદલે, તે ઘણીવાર રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓને મજબૂત બનાવે છે. ઈરાનનો 270 બિલિયન ડોલરનો દાવો આ સિદ્ધાંતનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

એસઆઇપીઆરઆઇ મુજબ, 2024માં ઈરાનનો લશ્કરી ખર્ચ આશરે આઠ બિલિયન ડોલર હતો. ઓક્ટોબર 2024માં ઈઝરાયેલ સાથેના મિસાઈલ સંઘર્ષ પછી, ઈરાને આ રકમ ત્રણ ગણી કરવાનું વચન આપ્યું હતું. જોકે, બજેટ કટોકટી, સ્થાનિક ગેરવહીવટ અને યુએસ પ્રતિબંધોને કારણે આ શક્ય બન્યું નહીં.

ઈરાનની 270 બિલિયન ડોલરની માંગ ફક્ત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયેલ તરફથી નથી. ઈરાનના યુએન રાજદૂતે યુએન સેક્રેટરી-જનરલને એક ઔપચારિક પત્ર મોકલીને પાંચ આરબ દેશો - બહેરીન, સાઉદી અરેબિયા, કતાર, યુએઈ અને જોર્ડન પાસેથી વળતરની માંગણી કરી છે. આરોપ એ છે કે આ દેશોએ તેમની જમીનનો ઉપયોગ યુએસ-ઇઝરાયેલી હુમલાઓ માટે કરવાની મંજૂરી આપી હતી, જે આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓનું ઉલ્લંઘન છે.

60 વિમાનો નિષ્ક્રિય, 20 સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યા

ઈરાની એરલાઇન્સ એસોસિએશનના સેક્રેટરી મગસૌદ અસદી સમાનીએ ઈરાની મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે યુએસ અને ઇઝરાયલી હુમલામાં 60 નાગરિક વિમાનોને સેવામાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 20 સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યા છે. ઈરાન પાસે હવે ફક્ત 160 પેસેન્જર વિમાનો બાકી છે, જેમાંથી મોટાભાગના દાયકાઓ જૂના છે. યુએસ પ્રતિબંધોને કારણે પહેલાથી જ સ્પેરપાર્ટ્સ અને તકનીકી સેવાઓની તીવ્ર અછત સર્જાઈ છે. યુદ્ધે આ પરિસ્થિતિને વધુ વણસી છે. ઈરાનના ઘણા મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ તેહરાન, તબ્રીઝ, ઉર્મિયા અને ખોરામાબાદ પર રનવે, કંટ્રોલ ટાવર અને હેંગરોને ભારે નુકસાન થયું છે. નૌરોઝની ટોચની મોસમ, જ્યારે એરલાઇન્સ સૌથી વધુ કમાણી કરે છે, તે સંપૂર્ણપણે બરબાદ થઈ ગઈ છે. સમાનીના મતે, 40 દિવસના યુદ્ધ દરમિયાન એરલાઇન્સને 300 ટ્રિલિયન રિયાલનું સંયુક્ત નુકસાન થયું છે, અને આ આંકડો હજુ પણ વધી રહ્યો છે.

દૈનિક 435 મિલિયન ડોલર સુધીનું નુકસાન

ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના અહેવાલ મુજબ 13 એપ્રિલથી શરૂ થયેલી યુએસ નાકાબંધીથી ઈરાનને દરરોજ 435 મિલિયન ડોલર સુધીનું નુકસાન થઈ શકે છે. દરમિયાન, ઈરાની સંસદના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ આયોગના પ્રવક્તા ઈબ્રાહિમ રેઝાઈએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામને લંબાવવો જોઈએ નહીં; તે અમેરિકા અને ઈઝરાયલને શસ્ત્રોનો સંગ્રહ કરવાની અને તેમની સ્થિતિ મજબૂત કરવાની તક આપશે. તેમણે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી કે, તેઓએ ઈરાનના અધિકારોને ઓળખવા જોઈએ, જેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર અમારા નિયંત્રણનો સમાવેશ થાય છે અથવા યુદ્ધમાં પાછા ફરવું જોઈએ.

ઈન્ટરનેટમાં દૈનિક 80 મિલિયન ડોલરનું નુકસાન

સાત અઠવાડિયાથી 90 મિલિયનથી વધુ ઈરાનીઓ માટે ઇન્ટરનેટ બંધ છે. સરકાર દાવો કરે છે કે સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલનું તેના પર કોઈ નિયંત્રણ નથી, પરંતુ નુકસાનની જવાબદારી કોઈ લેતું નથી. ઈરાન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સના કમિશનના વડા અફશીન કોલાહીએ એક વિડીયો કોન્ફરન્સમાં ખુલાસો કર્યો કે ઈન્ટરનેટ શટડાઉનથી દરરોજ 80 મિલિયન ડોલર સુધીનું પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ નુકસાન થઈ રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું, આપણે દરરોજ ચાર બીવન બ્રિજ જેટલું નુકસાન ગુમાવી રહ્યા છીએ. આપણે દરરોજ બે મધ્યમ-ક્ષમતાવાળા પાવર પ્લાન્ટ ગુમાવી રહ્યા છીએ, અને આ આપણે આપણી જાત સાથે કરી રહ્યા છીએ.