અખિલ ભારતીય આયુર્વિજ્ઞાન સંસ્થા (AIIMS) દિલ્હી ખાતે તબીબી ક્ષેત્રે એક અદ્ભુત અને ઐતિહાસિક સફળતા નોંધાઈ છે. ભારતીય સેનાના હેલિકોપ્ટરની મદદથી ચંદીગઢથી દિલ્હી લાવવામાં આવેલી બે કિડનીઓનું એક જ દર્દીમાં સફળતાપૂર્વક પ્રત્યારોપણ (ટ્રાન્સપ્લાન્ટ) કરવામાં આવ્યું છે.

આ સફળ 'ડ્યુઅલ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ' એક માર્જિનલ ડોનર (વધારે ઉંમર ધરાવતા દાતા) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જે અંગદાન અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ક્ષેત્રે નવી આશાનું કિરણ લઈને આવ્યું છે. આ અનોખી તબીબી સિદ્ધિ અંગેનો સવિસ્તાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

દિલ્હી એમ્સના સર્જરી વિભાગે નેફ્રોલોજી, એનેસ્થેસિયા, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઈમ્યુનોલોજી અને ઓર્ગન ડોનેશન બેંકિંગ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ORBO) ના સંયુક્ત સહયોગથી ૨૮ જુલાઈ ૨૦૨૬ ના રોજ આ જટિલ સર્જરી સફળતાપૂર્વક પૂરી કરી હતી.

કિડની દાન કરનાર ડોનર ચંદીગઢના ૭૦ વર્ષીય એક વૃદ્ધા હતા. તેમના અંગદાન બાદ કમાન્ડ હોસ્પિટલ (ચંડી મંદિર) થી આ બંને કિડનીઓને ભારતીય આર્મી હેલિકોપ્ટરના માધ્યમથી તાત્કાલિક દિલ્હી એમ્સ ખાતે લાવવામાં આવી હતી.

એક જ દર્દીમાં બંને કિડનીઓનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કેમ કરાયું?
દાતા મહિલાની વધુ પડતી ઉંમર અને 'માર્જિનલ ડોનર' ની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તબીબોએ એક ખાસ પ્લાન તૈયાર કર્યો હતો. સામાન્ય રીતે એક કિડની એક દર્દીને આપવામાં આવે છે, પરંતુ ડોનરની ઉંમર વધુ હોવાથી એક કિડની પૂરતું કાર્ય ન કરી શકે તેવી શક્યતા હતી. તેથી તબીબોએ નિર્ણય લીધો કે બંને કિડનીઓ એક જ દર્દીમાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવે જેથી દર્દીને પૂરતી કિડની ક્ષમતા મળી રહે.

આ કિડનીઓ ૫૬ વર્ષીય મહિલા દર્દીના શરીરના જમણા ભાગમાં સફળતાપૂર્વક પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવી હતી. આશ્ચર્યજનક રીતે, આશરે ૧૨ કલાકના 'કોલ્ડ ઈસ્કીમિયા' (ઓર્ગન બહાર રહેવાનો સમય) છતાં સર્જરી પૂર્ણ થતાં જ બંને કિડનીઓએ તરત જ કામ કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. આ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ બાદ દર્દી ઝડપથી સાજા થયા હતા અને ૧૦ દિવસ પછી તેમને હોસ્પિટલમાંથી રજા આપવામાં આવી છે.

સેના અને AIIMS ના નિષ્ણાત ડોક્ટરોનું મોટું યોગદાન
આ સમગ્ર પ્રક્રિયા એમ્સના ડિરેક્ટર પ્રો. નિકિલ ટંડનની દેખરેખ અને આર્મી રિસર્ચ એન્ડ રેફરલ હોસ્પિટલ, નવી દિલ્હીના સહયોગથી શક્ય બની હતી. અંગો મેળવવા, પરિવહન અને સર્જરીના આયોજનમાં એમ્સના ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કોઓર્ડિનેટર બલરામે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

સર્જિકલ ટીમને પ્રો. અસુરી ક્રિષ્ણા, ડો. સુશાંત, ડો. આદિત્ય બક્ષી, ડો. બ્રિજેશ કુમાર સિંહ અને ડો. મોહિત સંગાડેએ લીડ કરી હતી. જ્યારે એનેસ્થેસિયા ટીમમાં વિભાગીય વડા પ્રો. વિમી રેવાડી અને ડો. હેના સામેલ હતા. ઉપરાંત નેફ્રોલોજી ટીમમાંથી પ્રો. ભૌમિક, પ્રો. મહાજન અને ડો. સચિને સેવા આપી હતી.

વૃદ્ધ ડોનર્સના અંગદાન માટે આ સિદ્ધિનું મહત્વ
વધુ ઉંમર કે અન્ય સ્વાસ્થ્ય કારણોસર ઘણીવાર વૃદ્ધ દાતાઓના અંગોને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે અસ્વીકાર કરવામાં આવતા હોય છે. પરંતુ આ 'ડ્યુઅલ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ' પદ્ધતિથી માર્જિનલ ડોનર્સના અંગોનો મહત્તમ અને શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ શક્ય બનશે.  દિલ્હી એમ્સની આ સિદ્ધિ ભારતમાં એન્ડ-સ્ટેજ કિડની રોગથી પીડાતા અનેક દર્દીઓ માટે જીવનરક્ષક સાબિત થશે.