પૃથ્વી પર અવકાશ કાટમાળનો ખતરો ઝડપથી વધી રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોનો અંદાજ છે કે લગભગ અઠવાડિયે એક ટન કે તેથી વધુ વજનવાળા પદાર્થો પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે. મોટાભાગનો કાટમાળ બળી જાય છે, પરંતુ ઘણા મોટા ટુકડા જમીન પર પહોંચે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કેનેડા, પોલેન્ડ, સ્પેન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેન્યામાં આવી ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જો અવકાશ કાટમાળ કોઈ ઘર, ખેતર અથવા શહેરને નુકસાન પહોંચાડે તો કોણ વળતર આપશે. આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ ઝડપથી વિકસતા અવકાશ ઉદ્યોગની સામે તે જૂના થઈ રહ્યા છે.અવકાશની દુનિયા સુંદર અને ઉત્તેજક છે. તે એટલી જ રહસ્યમય છે. પરંતુ અવકાશની દુનિયા દેખાય છે તેના કરતાં વધુ ખતરનાક છે. આમાંનો એક ખતરો ઝડપથી વધી રહ્યો છે. રોકેટ, જૂના ઉપગ્રહો અને તેમના તૂટેલા ભાગો હવે કાયમ માટે અવકાશમાં નથી રહેતા. આમાંના ઘણા ટુકડા પૃથ્વી પર પાછા ફરી રહ્યા છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, લગભગ દર અઠવાડિયે એક ટન કે તેથી વધુ વજનવાળા અવકાશ કાટમાળ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરીથી પ્રવેશ કરી રહ્યા છે. મોટાભાગના ટુકડા રસ્તામાં બળી જાય છે અથવા સમુદ્રમાં પડી જાય છે. પરંતુ જો કોઈ મોટો ટુકડો પૃથ્વી પર પહોંચે છે, તો મુદ્દો ફક્ત ભયનો નથી; તે એ પણ છે કે નુકસાનની ભરપાઈ કોણ કરશે. આ એક એવો પ્રશ્ન છે જેનો વૈજ્ઞાનિકો અને સરકારો પાસે હજુ સુધી સ્પષ્ટ જવાબ નથી. અહેવાલ મુજબ, કેન્યાના મુકુકુ ગામમાં એક દિવસ આકાશમાંથી એક આવો જ ટુકડો પડ્યો. એક વિશાળ ધાતુની રીંગ જોરદાર અવાજ સાથે ખેતરમાં પડી. ગ્રામજનો માટે, તે કોઈ ફિલ્મના દ્રશ્યથી ઓછું નહોતું. પાછળથી, એવું જાણવા મળ્યું કે તે એક રોકેટનો ભાગ હતો જે પૃથ્વી પર પાછા ફરતી વખતે બળી જવો જોઈતો હતો. પરંતુ આ કોઈ અલગ ઘટના નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કેનેડા, પોલેન્ડ, સ્પેન અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં રોકેટ અથવા ઉપગ્રહના ભાગો પણ પૃથ્વી પર પડ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે જેમ જેમ અવકાશ સ્પર્ધા ઝડપી બને છે, તેમ તેમ તેનો કાટમાળ પણ ઝડપથી આપણી પાસે પાછો ફરી રહ્યો છે. પોલિશ સ્પેસ એજન્સીના સ્પેસ સિચ્યુએશનલ અવેરનેસ ઓપરેશન્સના વડા મારિયસ સ્લોનિનાના અનુસાર, પૃથ્વીના વાતાવરણમાં અવકાશ પદાર્થોનો ફરીથી પ્રવેશ એક દૈનિક ઘટના બની ગઈ છે. લગભગ એક મેટ્રિક ટન કે તેથી વધુ વજનવાળા મોટા પદાર્થો લગભગ સાપ્તાહિક પાછા ફરે છે. યુએસ સ્પેસ ફોર્સે ગયા વર્ષે આવા આશરે 820 પદાર્થો માટે ચેતવણીઓ જારી કરી હતી, જે એક દાયકા પહેલા આશરે 110 હતી. અવકાશમાં રોકેટ અને ઉપગ્રહો મોકલવામાં આવતા વધારા સાથે, આ ખતરો પણ વધી રહ્યો છે. ગયા વર્ષે, વિશ્વભરમાં 300 થી વધુ રોકેટ લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા, જે એક દાયકા પહેલાની સંખ્યા કરતા લગભગ ચાર ગણા છે. વધુમાં, લગભગ 16,000 ઉપગ્રહો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં છે. આમાંથી ઘણાને તેમના જીવનકાળ પૂર્ણ થયા પછી વાતાવરણમાં ફરીથી પ્રવેશ કરવો પડશે. સમસ્યા એ છે કે અવકાશયાનનો કયો ભાગ સંપૂર્ણપણે બળી જશે અને કયા ટુકડાઓ જમીન પર પહોંચશે તે હંમેશા ચોક્કસ નથી. સ્પેસએક્સ, બ્લુ ઓરિજિન અને ચીનના મોટા ઉપગ્રહ પ્રોજેક્ટ્સ આ દોડને વધુ વેગ આપી રહ્યા છે. પરિણામે, અવકાશ કાટમાળની સમસ્યા આગામી વર્ષોમાં એક મોટો વૈશ્વિક પડકાર બની શકે છે, એક નાનો નહીં. અવકાશ કચરો પૃથ્વી સુધી પહોંચવાના અસંખ્ય કિસ્સાઓ બન્યા છે. 2024 માં, આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકમાંથી હાર્ડવેર ફ્લોરિડાના યુએસએમાં એક ઘર પર પડ્યો. ત્યારબાદ, પોલેન્ડના પોઝનાનમાં એક શોપિંગ મોલ નજીક સ્પેસએક્સ રોકેટનો ટુકડો મળી આવ્યો. સ્પેનના ટેનેરાઇફમાં એક નિષ્ક્રિય ચીની ઉપગ્રહ વાતાવરણમાં ફરી પ્રવેશ્યો, જેના કારણે ઝબકારો અને વિસ્ફોટ થયા. ઓસ્ટ્રેલિયામાં એક ખાણકામ વિસ્તાર નજીક પણ સળગતો કાટમાળ મળી આવ્યો. આ ફક્ત અવકાશ વૈજ્ઞાનિકો માટે ચિંતાનો વિષય નથી. તેની અસર હવે સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચી રહી છે.