ભારતીય રિઝર્વ બેંકે માર્ચ 2026 માં પૂરા થયેલા છ મહિનાના ગાળા દરમિયાન વિદેશમાં રાખવામાં આવેલ 104.23 મેટ્રિક ટન સોનાનો જથ્થો ભારત મંગાવી લીધો છે. આટલો મોટો જથ્થો દેશમાં આવ્યા બાદ સામાન્ય જનતામાં એવી ચર્ચા છે કે શું હવે લગ્નસરાની સિઝનમાં સોનું ખરીદવું સસ્તું પડશે?

ભંડારના આંકડામાં પરિવર્તન
કેન્દ્રીય બેંકના અહેવાલ મુજબ, કુલ સુવર્ણ ભંડારમાં માત્ર મામૂલી વધારો થયો છે, પરંતુ તેના ભૌતિક સ્થાનમાં મોટો ફેરફાર થયો છે:

કુલ ભંડાર: સપ્ટેમ્બર 2025માં સોનાનો જથ્થો 880.18 મેટ્રિક ટન હતો, જે માર્ચ 2026 સુધીમાં વધીને 880.52 મેટ્રિક ટન થયો છે.

દેશની અંદર સુરક્ષિત સોનું: માર્ચ 2026 સુધીમાં ભારતની અંદર સુરક્ષિત રખાયેલા સોનાનો આંકડો 290.37 મેટ્રિક ટન નોંધાયો છે. જે સપ્ટેમ્બર 2025માં 575.82 મેટ્રિક ટન અને માર્ચ 2025માં 511.99 મેટ્રિક ટન હતો.

શા માટે સોનું વિદેશમાં રાખવામાં આવે છે?
રિઝર્વ બેંક પોતાનું તમામ સોનું દેશની અંદર રાખતી નથી. માર્ચ 2026 ના આંકડા મુજબ, 197.67 મેટ્રિક ટન સોનું 'બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ' અને 'બેંક ફોર ઈન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ' (BIS) ની સેફ કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. આ પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

તરલતા (Liquidity): આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સોનું રાખવાથી રોકડ પ્રવાહ સુનિશ્ચિત થાય છે.

કટોકટીમાં મદદ: વિશ્વ બજારમાં સોનાનું ટ્રેડિંગ સક્રિય રહેતું હોવાથી, આર્થિક સંકટ સમયે વિદેશી ધરતી પર સોનું ગીરો રાખીને ત્વરિત ડોલર મેળવવાનું સરળ બને છે.

વ્યૂહાત્મક નિયંત્રણ: સોનાનો મોટો હિસ્સો પરત લાવવાથી દેશના આર્થિક તંત્ર પર વિશ્વાસ વધે છે અને વ્યૂહાત્મક નિયંત્રણ મજબૂત થાય છે.

વિદેશી મુદ્રા ભંડારની સ્થિતિ
વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતી ધાતુઓના વધતા ભાવને કારણે ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો 13.92 ટકાથી વધીને 16.7 ટકા થયો છે. ભારતની કુલ 552.28 અબજ ડોલરની વિદેશી સંપત્તિમાંથી 465.61 અબજ ડોલર વિદેશી સિક્યોરિટીઝમાં રોકાયેલા છે. આ ઉપરાંત, અન્ય કેન્દ્રીય બેંકોમાં 46.83 અબજ ડોલર અને વિદેશી વ્યાપારી બેંકોમાં 39.84 અબજ ડોલર જમા છે.

​​​​​​​શું સોનાના ભાવ સસ્તા થશે?
શું આ મોટા પગલાથી સોનાના ભાવમાં ઘટાડો થશે? સીધો જવાબ છે - ના. આ પગલું સંપૂર્ણપણે RBI તરફથી એક વ્યૂહાત્મક અને લોજિસ્ટિકલ નિર્ણય છે. બજારમાં સોનાના ભાવ મુખ્યત્વે આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓ, યુએસ ડોલરની ગતિવિધિ, વ્યાજ દરો, ફુગાવા અને ભૂ-રાજકીય તણાવ તેમજ વૈશ્વિક માંગ અને પુરવઠાની ગતિશીલતા દ્વારા નક્કી થાય છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન, રિઝર્વ બેંકે બજારમાં કોઈ નવું સોનું વેચ્યું નથી કે ખરીદ્યું નથી. તે ફક્ત એક સ્થાનથી બીજા સ્થાન પર સોનાનું ભૌતિક ટ્રાન્સફર છે. તેથી, સામાન્ય માણસ માટે, આની બુલિયન માર્કેટમાં ભાવ પર કોઈ અસર થશે નહીં.