લગભગ 4,000 વર્ષ જૂની સિંધુ લિપિ ઇતિહાસના સૌથી મોટા વણઉકેલાયેલા રહસ્યોમાંની એક છે. 1924માં સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિની શોધની જાહેરાત થઈ ત્યારથી, ભાષાશાસ્ત્રીઓ, પુરાતત્વવિદો અને કમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિકો તેના પ્રતીકોનો અર્થ શોધી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2025માં, તમિલનાડુ સરકારે આ લિપિને સમજવામાં સફળ થનાર કોઈપણ વ્યક્તિને એક મિલિયન ડોલર (આશરે રૂ. 9.54 કરોડ)ના ઇનામની જાહેરાત કરી, જેનાથી તેને સમજવાની દોડ શરૂ થઈ ગઈ છે. છતાં, કોઈ પણ તેને સમજવામાં સફળ રહ્યું નથી. તમિલનાડુ પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં રાજ્યના પુરાતત્વીય સ્થળોએ મળેલા સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના પ્રતીકો અને ભીંતચિત્રો વચ્ચે સમાનતાઓ બહાર આવી છે. આ તારણોએ સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના ભાષાકીય મૂળ અંગે દ્રવિડ અને ઈન્ડો-આર્યન પૂર્વધારણાઓની આસપાસ લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ચર્ચાને પુનર્જીવિત કરી છે. કેટલાક તેને પ્રાચીન દ્રવિડ ભાષાઓ સાથે જોડે છે, જ્યારે અન્ય તેના પ્રતીકોમાં ખગોળશાસ્ત્રીય સંકેતો શોધે છે. કેટલાક તેને ચેતનાની બદલાયેલી સ્થિતિઓ અથવા રહસ્યમય જ્ઞાન સાથે પણ જોડે છે. એક દાવેદારે તો 99.1 ટકા ચોકસાઈ સાથે એઆઈ અલ્ગોરિધમનો ઉપયોગ કરીને લિપિને ડીકોડ કરવાનો દાવો પણ કર્યો હતો, પરંતુ આ સાબિત થયું નથી. વિશ્વભરના નિષ્ણાતો દાયકાઓથી આ કોયડાને ઉકેલવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. ફિનલેન્ડના એસ્કો પારપોલા અને કેનેડાના બ્રાયન વેલ્સ જેવા એપિગ્રાફી નિષ્ણાતોએ સિંધુ ચિહ્નોના વર્ગીકરણ અને રચના માટે ઘણો સમય ફાળવ્યો છે. હવે, કમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિકો અને એઆઈ સંશોધકો પણ ચિહ્નોના પેટર્ન, ક્રમ અને સંબંધોમાંથી શક્ય ભાષાકીય રચનાઓની શોધ કરી રહ્યા છે. રોઝેટા સ્ટોન એ ઇજિપ્તીયન ચિત્રલિપિને સમજવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી કારણ કે તેમાં વિવિધ લિપિઓમાં સમાન સંદેશ હતો. સિંધુ લિપિ સાથે આવો કોઈ દ્વિભાષી લખાણ ક્યારેય મળ્યો નથી. સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના મોટાભાગના શિલાલેખ ખૂબ નાના છે. તેમાં સરેરાશ માત્ર 5-6 પ્રતીકો છે. આટલા નાના લખાણમાંથી ભાષાના શબ્દોના વ્યાકરણ, વાક્ય રચના અને અર્થને સમજવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. પ્રતીકોને ઓળખવા અને તેમના ક્રમને સમજવા છતાં, તે સાબિત કરવાનું બાકી છે કે તેઓ કોઈ ભાષા, શબ્દો, નામ, સંખ્યાઓ અથવા અન્ય કોઈ પ્રતીકાત્મક પ્રણાલીનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હતા કે નહીં.