22 ઓક્ટોબરે રશિયન તેલ કંપનીઓ રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ પર પ્રતિબંધોની અમેરિકાની જાહેરાત બાદ ભારતમાં રશિયન તેલ સપ્લાયમાં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. વૈશ્વિક કોમોડિટી ડેટા અને એનાલિટિક્સ પ્રદાતા કેપ્લરના કામચલાઉ ટેન્કર ડેટા અનુસાર, 27 ઓક્ટોબરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસ સરેરાશ 1.19 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ રહી, જે પાછલા બે અઠવાડિયામાં દરરોજ 1.95 મિલિયન બેરલ કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછી છે.

પ્રતિબંધોની સીધી અસર રશિયાની બે સૌથી મોટી તેલ કંપનીઓ, રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલની સપ્લાય પર પડી છે. 27 ઓક્ટોબરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં રોઝનેફ્ટની ભારતમાં તેલ નિકાસ ઘટીને 0.81 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ, જે પાછલા સપ્તાહે 1.41 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી. લુકોઇલે આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતમાં કોઈ તેલ શિપમેન્ટ નોંધ્યું નથી.

રશિયાથી તેલ ટેન્કરોને સુએઝ કેનાલ દ્વારા ભારત પહોંચવામાં લગભગ એક મહિનાનો સમય લાગે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ઘટાડો અમેરિકા દ્વારા નિર્ધારિત 21 નવેમ્બરની સમયમર્યાદાની અપેક્ષાએ પહેલાથી જ ઓછા શિપમેન્ટ મોકલવામાં આવી રહ્યા હોવાથી થયો છે. ત્યારથી અગાઉ કરાર કરાયેલ તેલ ડિલિવરી ભારતીય બંદરો પર પહોંચવાનું ચાલુ રહેશે.

અહેવાલ મુજબ, ભારતીય રિફાઇનરીઓએ પણ યુએસ પ્રતિબંધો બાદ સાવચેતીનાં પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું છે. એચપીસીએલ-મિત્તલ એનર્જીએ પહેલાથી જ જાહેરાત કરી છે કે તે રશિયન તેલની આયાતને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરશે. ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (આઈઓસી) એ જણાવ્યું હતું કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય દ્વારા લાદવામાં આવેલા તમામ પ્રતિબંધોનું પાલન કરશે, જોકે કંપનીએ ભવિષ્યમાં રશિયન તેલ આયાત પર કોઈ સીધું નિવેદન આપ્યું નથી.

રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ જે ભારતના કુલ રશિયન તેલ આયાતના લગભગ અડધા ભાગનું સંચાલન કરે છે, તેણે જણાવ્યું છે કે તે સરકારી માર્ગદર્શિકાનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરશે અને પ્રતિબંધોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે યુએસ ગૌણ પ્રતિબંધોનો ડર ભારતીય કંપનીઓ અને બેંકોને રશિયા સાથે સંકળાયેલા કોઈપણ જોખમી વ્યવહારોથી દૂર રાખે છે.

હાલમાં ભારતના કુલ તેલ આયાતમાં રશિયન તેલનો હિસ્સો આશરે 35 ટકા

હાલમાં ભારતના કુલ તેલ આયાતમાં રશિયન તેલનો હિસ્સો આશરે 35 ટકા છે. જો કે, યુએસ પગલાંને પગલે આ હિસ્સો ધીમે ધીમે ઘટવાની અપેક્ષા છે. પ્રતિબંધોની જાહેરાત બાદ, ભારતીય રિફાઇનરીઓએ નવેમ્બરની સમયમર્યાદા પહેલા રશિયન તેલની ડિલિવરી ઝડપી બનાવી દીધી. 21 નવેમ્બર પછી, મોટાભાગની રિફાઇનરીઓ પ્રતિબંધિત કંપનીઓ પાસેથી આયાત કરવાનું બંધ કરશે. જોકે કેટલાક તેલ રશિયાથી બિન-મંજૂર મધ્યસ્થીઓ દ્વારા આવવાનું ચાલુ રહેશે, તેમ છતાં વોલ્યુમ ઘટશે.

ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં તીવ્ર ઘટાડો થવાની ધારણા

ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં રશિયન તેલ આયાતમાં સ્પષ્ટ ઘટાડો જોવા મળશે કારણ કે રિફાઇનરીઓ નવા પુરવઠા સ્ત્રોતો શોધે છે. જોકે, આયાત પર સંપૂર્ણ રોક લગાવવાની શક્યતા નથી, કારણ કે રશિયન તેલ હજુ પણ ભારતીય બજાર માટે ખર્ચ-અસરકારક છે. જ્યાં સુધી ભારત સરકાર ઔપચારિક રીતે આયાત પર પ્રતિબંધ ન મૂકે ત્યાં સુધી, મધ્યસ્થી ચેનલો દ્વારા મર્યાદિત માત્રામાં રશિયન તેલ ભારતમાં વહેતું રહેશે.

ભારતીય રિફાઇનરીઓની નવા સ્ત્રોતો પાસેથી તેલ ખરીદવાની તૈયારી

ભારતીય રિફાઇનરીઓ હવે પશ્ચિમ એશિયા, પશ્ચિમ આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને ઉત્તર અમેરિકામાંથી વધુ તેલ ખરીદવાની તૈયારી કરી રહી છે જેથી પ્રતિબંધિત રશિયન સપ્લાયરો પાસેથી ઓછી આયાતની ભરપાઈ કરી શકાય. ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ વપરાશકાર દેશ છે અને તેની જરૂરિયાતના લગભગ 88 ટકા આયાત કરે છે.