સમગ્ર દેશમાં ઉનાળાની શરૂઆત સાથે જ ગરમીએ પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. દેશના વિવિધ ભાગોમાં કાળઝાળ ગરમી અને લૂ (Heatwave) ના કારણે જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે. દક્ષિણ ભારતના આંધ્રપ્રદેશમાં માર્ચ મહિનાથી અત્યાર સુધીમાં હીટસ્ટ્રોક (લૂ લાગવી) ના ૩૦૦ થી વધુ શંકાસ્પદ કેસો નોંધાયા છે, જ્યારે હવામાન વિભાગે દિલ્હી સહિત સમગ્ર ઉત્તર ભારતમાં આગામી દિવસો માટે કડક ‘હીટવેવ એલર્ટ’ જાહેર કર્યું છે.

દેશના મેદાની વિસ્તારોમાં સૂર્યદેવનો પ્રકોપ સતત વધી રહ્યો છે. આંધ્રપ્રદેશના આરોગ્ય વિભાગના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, ૧ માર્ચથી ૧૯ મે સુધીમાં રાજ્યમાં હીટસ્ટ્રોકના કુલ ૩૨૫ શંકાસ્પદ કેસો નોંધાયા છે, જેમાંથી ત્રીજા ભાગના કેસો એકલા મે મહિનાની શરૂઆતમાં જ સામે આવ્યા છે.

શું છે હીટસ્ટ્રોક અને તેના લક્ષણો?
જ્યારે શરીરનું તાપમાન અતિશય ગરમીના કારણે નિયંત્રણ બહાર વધી જાય છે, ત્યારે હીટસ્ટ્રોકની ગંભીર સ્થિતિ સર્જાય છે. તેના મુખ્ય લક્ષણોમાં ચક્કર આવવા, ઉલ્ટી થવી, માનસિક ભ્રમની સ્થિતિ, બેહોશ થઈ જવું, ખેંચ આવવી અને શરીરના અંગો કામ કરતાં બંધ થઈ જવા જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે. જો દર્દીને સમયસર તબીબી સારવાર ન મળે તો આ સ્થિતિ જાનલેવા સાબિત થઈ શકે છે. આથી જ આંધ્રપ્રદેશ સરકારે નાગરિકોને સવારે ૧૧ વાગ્યાથી સાંજના ૪ વાગ્યા સુધી બપોરના આકરા તડકામાં બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપી છે.

દિલ્હી અને ઉત્તર ભારતમાં તોળાતું જોખમ
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ની ચેતવણી અનુસાર, ૨૨ થી ૨૭ મે દરમિયાન દિલ્હી, પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાન સહિત ઉત્તર ભારતના અનેક ભાગોમાં ભીષણ લૂ (Severe Heatwave) ચાલવાની સંભાવના છે. દિલ્હીની સરકારી હોસ્પિટલોમાં અત્યારથી જ હીટસ્ટ્રોકના ગંભીર દર્દીઓ દાખલ થવા લાગ્યા છે. આ ઉપરાંત દેશભરની હોસ્પિટલોમાં ઝાડા-ઉલ્ટી (ડાયરિયા) અને ડીહાઇડ્રેશન (શરીરમાં પાણીની અછત) ના દર્દીઓની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. બીજી તરફ, ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં પણ વધતા તાપમાનની સાથે પાણીની અછતની સમસ્યા ઘેરી બની રહી છે.

ક્યારે જાહેર થાય છે હીટવેવ?
હવામાન વિભાગના નિયમો અનુસાર, જ્યારે મેદાની વિસ્તારોમાં મહત્તમ તાપમાન ૪૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે તેથી વધુ સુધી પહોંચી જાય અને તે સામાન્ય તાપમાન કરતાં ૪.૫ થી ૬.૪ ડિગ્રી જેટલું વધારે હોય, ત્યારે તેને ‘હીટવેવ’ જાહેર કરવામાં આવે છે. જો કોઈ વિસ્તારમાં પારો ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર કરી જાય તો સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર માનવામાં આવે છે.

​​​​​​​તાપમાનનો પારો ૪૮ ડિગ્રીને પાર
આ વર્ષે અત્યાર સુધીનું સૌથી રેકોર્ડબ્રેક તાપમાન ઉત્તર પ્રદેશના બાંદા જિલ્લામાં નોંધાયું છે, જ્યાં પારો ૪૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયો છે. પાછલા વર્ષોના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, વર્ષ ૨૦૨૪ માં માર્ચથી જૂન દરમિયાન દેશમાં હીટસ્ટ્રોકના આશરે ૪૦,૦૦૦ શંકાસ્પદ કેસો અને ૧૧૦ લોકોના મોત થયા હતા. ચાલુ વર્ષે ગરમીની શરૂઆત જે રીતે આક્રમક રહી છે તે જોતા વહીવટી તંત્ર અને આરોગ્ય વિભાગ સંપૂર્ણપણે એલર્ટ મોડ પર આવી ગયા છે.