હિમાલયના ઊંચા અને ખતરનાક પર્વતો વચ્ચે આવેલો, હિમાચલ પ્રદેશનો ટ્રાન્સ-હિમાલયન પ્રદેશ કુદરતનો અદ્ભુત ખજાનો છે. આ પ્રદેશમાં માત્ર સુંદર લેન્ડસ્કેપ્સ જ નહીં પરંતુ પ્રાણીઓની ઘણી દુર્લભ પ્રજાતિઓ પણ છે, જેમાં ખાસ કરીને હિમ ચિત્તો છે.
રાજ્યએ તાજેતરમાં તેના બીજા રાજ્ય-સ્તરીય બરફ ચિત્તો વસ્તી સર્વેક્ષણનો અહેવાલ બહાર પાડ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે ટ્રાન્સ-હિમાલયન પ્રદેશમાં 83 હિમ ચિત્તા છે. આ સંખ્યા 2021ના અંદાજ 51 કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
રાજ્યના વન્યજીવન વિભાગે, નેચર કન્ઝર્વેશન ફાઉન્ડેશન સાથે મળીને, 2024-25માં 26,000 ચોરસ કિલોમીટરમાં બરફ ચિત્તોની ગણતરી હાથ ધરી હતી. આ પ્રદેશ ઊંચા અને ખતરનાક પર્વતો, ઊંડી ખીણો અને મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશથી ભરેલો છે, ખાસ કરીને શિયાળામાં. સર્વેક્ષણ દરમિયાન, હિમ ચિત્તાની વસ્તી પ્રતિ 100 ચોરસ કિલોમીટરમાં 0.16 થી 0.53 સુધીની હતી. રાજ્યમાં સરેરાશ ઘનતા પ્રતિ 100 ચોરસ કિલોમીટરમાં 0.35 હિમ ચિત્તા હતા.
લાહૌલ-સ્પિતિ જિલ્લામાં આવેલા અપર સ્પિતિ અને પિન વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ હિમ ચિત્તા જોવા મળ્યા હતા. વધુમાં, કિન્નૌર અને તાબો વિસ્તારો પણ વધુ વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોમાં સામેલ છે. તેનાથી વિપરીત, લાહૌલ-પાંગી અને ગ્રેટ હિમાલયન નેશનલ પાર્કમાં હિમ ચિત્તાની સંખ્યા પ્રમાણમાં ઓછી હતી. સર્વેક્ષણમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે હિમ ચિત્તા તેમના પ્રદેશમાં સરેરાશ 5.2 કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે.
હિમાચલ પ્રદેશ ઉપરાંત, ભારતમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર, લદ્દાખ, ઉત્તરાખંડ, સિક્કિમ અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં પણ હિમ ચિત્તા જોવા મળે છે.
હેમિસ-સ્પિતિ પ્રદેશ વિશ્વના 20 પ્રદેશોમાંનો એક છે જ્યાં સ્વસ્થ અને સુરક્ષિત હિમ ચિત્તાની વસ્તી જાળવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. હિમાચલના ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા વાદળી ઘેટાં, આઇબેક્સ અને હિમાલયન કસ્તુરી હરણ, હિમ ચિત્તાનો મુખ્ય શિકાર છે. રીંછ, ચિત્તો, શિયાળ, પથ્થર માર્ટેન, પર્વતીય નીલ અને માર્ટેન જેવા અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓ પણ અહીં જોવા મળે છે.
આ સર્વેક્ષણમાં 262 અલગ અલગ હિમ ચિત્તા જોવા મળ્યા હતા અને 44ની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. આ ડેટાના આધારે, વૈજ્ઞાનિકોએ અંદાજ લગાવ્યો હતો કે રાજ્યમાં કુલ 83 હિમ ચિત્તા (67 થી 103 સુધી) હોઈ શકે છે. ઓછી હિમ ચિત્તાની વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોમાં આશરે 24 છે, જ્યારે વધુ હિમ ચિત્તાની વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોમાં આશરે 59 છે.
સર્વેક્ષણમાં કેમેરા ટ્રેપિંગ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેણે માત્ર હિમ ચિત્તાની હાજરી જ નહીં પરંતુ કિન્નૌરમાં પ્રથમ વખત પલ્લાસ બિલાડી અને ઊની ઉડતી ખિસકોલીની હાજરી પણ નોંધી હતી.
બીજા સર્વેક્ષણમાં 83 હિમ ચિત્તો જોવા મળ્યા, જે 2021 માં પ્રથમ સર્વેક્ષણમાં 51 થી નોંધપાત્ર વધારો છે. ઘણા વિસ્તારોમાં બચ્ચાં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે સક્રિય સંવર્ધન દર્શાવે છે. સર્વેક્ષણમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે હિમ ચિત્તા કેટલાક વિસ્તારોમાં કાયમી રહે છે, જ્યારે અન્ય પ્રદેશની શોધમાં ભટકતા રહે છે.