બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે તેનું અંદાજિત બજેટ રજૂ કર્યું છે. અર્થતંત્ર ચલાવવા માટે, સરકાર માત્ર કર વસૂલતી નથી પણ ઉધાર પણ લે છે. આ દેવું વર્ષ-દર-વર્ષે વધી રહ્યું છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે તેમના બજેટ ભાષણ દરમિયાન જાહેરાત કરી હતી કે સરકાર નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે રેકોર્ડ રૂ.17.2 લાખ કરોડ ઉધાર લેવાનો પ્રસ્તાવ રાખે છે. આ રકમ ગ્રોસ બોરોઇંગ દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવશે, એટલે કે સરકાર બોન્ડ અને ડિબેન્ચર જારી કરીને ઉધાર લેશે.

આ નાણાકીય વર્ષમાં ચોખ્ખી ઉધારી (વ્યાજ અને પાકતી મુદત બાદ) આશરે રૂ.૧૧.૭ લાખ કરોડ થશે. તેની સરખામણીમાં, સરકારે પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં, એટલે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં આશરે રૂ.૧૪.૮ લાખ કરોડ ઉધાર લીધા હતા. આનો હેતુ રાષ્ટ્રીય વિકાસ ખર્ચ, સરકારી યોજનાઓ અને માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ જેવા મૂડી ખર્ચને ભંડોળ પૂરું પાડવાનો છે.

હકિકતમાં, નાણામંત્રીએ સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે સરકાર આ વર્ષે તેની રાજકોષીય ખાધને પહોંચી વળવા માટે બજારમાંથી ઉધાર લેશે. સરકાર સરકારી બોન્ડ જારી કરીને રૂ.11.7 લાખ કરોડની ચોખ્ખી રકમ ઉધાર લેશે. બાકીના નાણાં નાની બચત યોજનાઓ (જેમ કે પીપીએફ, એનએસસી) અને અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી એકત્ર કરવામાં આવશે.

તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે સરકાર બજારમાંથી કુલ રૂ.17.2 લાખ કરોડ ઉધાર લેશે, જેમાંથી કેટલાક જૂના દેવાની ચુકવણી માટે જશે, તેથી ચોખ્ખી ઉધાર રૂ.11.7 લાખ કરોડ હશે.

સરકારનો ઉદ્દેશ્ય ધીરે ધીરે દેવા-થી-જીડીપી ગુણોત્તર ઘટાડવાનો અને રાજકોષીય શિસ્ત જાળવવાનો છે. 2026-27 માટેના બજેટ અંદાજોમાં કેન્દ્ર સરકારનો દેવા-થી-જીડીપી ગુણોત્તર 55.6 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે, જેમાં રાજકોષીય ખાધનો લક્ષ્યાંક જીડીપીના 4.3 ટકા રહેશે.

રાજકોષીય વ્યૂહરચનાની અન્ય જોગવાઈઓમાં મૂડી ખર્ચ પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આર્થિક વિકાસને ટેકો આપવાનો, વૈશ્વિક આર્થિક વિકાસ માટે સ્થિતિસ્થાપકતા સુનિશ્ચિત કરવાનો અને વિકસિત ભારત તરફ દેશની પ્રગતિ સુનિશ્ચિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય જોગવાઈઓમાં કર નીતિ, ખર્ચ નીતિ, સરકારી ઉધાર, જવાબદારીઓ અને રોકાણમાં સુધારાનો સમાવેશ થાય છે.

નાણામંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારને આ વર્ષે બિન-દેવું આવક (જેમ કે કર, ફી, વગેરે)માંથી આશરે રૂ.36.5 લાખ કરોડ મળવાની અપેક્ષા છે. કુલ સરકારી ખર્ચ આશરે રૂ.53.5 લાખ કરોડ થવાની અપેક્ષા છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે રાજ્યોને કર વસૂલાતમાં તેમનો હિસ્સો આપ્યા પછી, કેન્દ્ર સરકાર પાસે આશરે રૂ.28.7 લાખ કરોડ હશે. આનો અર્થ એ થયો કે ખર્ચ આવક કરતાં વધી ગયો છે, તેથી સરકારે તેની બાકીની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ઉધાર લેવું પડશે, જે રકમ રૂ.17.2 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે.