પુરુષોમાં જ જોવા મળતું વાય રંગસૂત્ર નબ્લ્ય પડ્યું હોવાનું અને 97% જનીનો ગુમાવી ચૂક્યું હોવાનું એક સંશોધનમાં સામે આવતા આ બાબત ચિંતા પ્રેરક બની રહી છે અને એક એવો તર્ક વહેતો થયો છે કે આગામી અમુક બિલિયન વર્ષોમાં પુરુષો ગાયબ થઈ જાય તો નવાઈ નહી. ભવિષ્યમાં વાય રંગસૂત્ર અદૃશ્ય થઈ શકે છે કે કેમ તે પ્રશ્ન લાંબા સમયથી વૈજ્ઞાનિકોમાં ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. 2002માં, પ્રખ્યાત ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાની જેની ગ્રેવ્સે જણાવ્યું હતું કે વાયરંગસૂત્ર છેલ્લા 300 મિલિયન વર્ષોમાં તેના 97% જનીનો ગુમાવી ચૂક્યું છે. જો આ દર ચાલુ રહે, તો તે થોડા મિલિયન વર્ષોમાં અદૃશ્ય થઈ શકે છે. મીડિયા દ્વારા તેમની આગાહીને પુરુષોના લુપ્ત થવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે, ગ્રેવ્સે જણાવ્યું હતું કે આ ફક્ત વૈજ્ઞાનિક ગણતરીઓ પર આધારિત એક વિચાર હતો, ભય પેદા કરતી આગાહી નહીં.ગ્રેવ્સે જણાવ્યું છે કે ઘણા પ્રાણીઓમાં વાય રંગસૂત્ર પહેલાથી જ અદૃશ્ય થઈ ગયું છે, પરંતુ તેઓ હજુ પણ સામાન્ય રીતે નર ઉત્પન્ન કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મોલ વોલની ત્રણ પ્રજાતિઓમાં વાય રંગસૂત્રનો અભાવ છે.વાય રંગસૂત્ર પરના લિંગ-નિર્ધારક જનીનો અન્યત્ર સ્થળાંતરિત થયા છે. તેવી જ રીતે, કાંટાળા ઉંદરની એક પ્રજાતિમાં, એક નવા જાતિ જનીને વાય રંગસૂત્રનું સ્થાન લીધું છે. આનો અર્થ એ થયો કે જો વાય રંગસૂત્ર અદૃશ્ય થઈ જાય, તો પણ પ્રજાતિ લુપ્ત થતી નથી, કારણ કે એક નવું જનીન તેનું સ્થાન લઈ શકે છે.

લિંગ કેવી રીતે નક્કી થાય છે

ખરેખર, એક્સ અને વાય એ બે રંગસૂત્રો છે જે બાળકનું લિંગ નક્કી કરે છે. સ્ત્રીઓમાં બે એક્સ (એક્સએક્સ ) રંગસૂત્રો હોય છે, જ્યારે પુરુષોમાં એક્સ અને વાય બંને હોય છે. જો પુરુષનો એક્સ રંગસૂત્ર સ્ત્રીના એક્સ સાથે જોડાય છે, તો તે એક્સએક્સમાં પરિણમે છે, જેના પરિણામે છોકરી થાય છે. જો પુરુષનો વાય રંગસૂત્ર સ્ત્રીના એક્સ સાથે જોડાય છે, તો તે એક્સવાય માં પરિણમે છે, જેના પરિણામે છોકરો થાય છે. તેથી, બાળકના લિંગ માટે સ્ત્રી નહીં, પુરુષને જવાબદાર માનવામાં આવે છે.

વૈજ્ઞાનિકોમાં કોઈ સર્વસંમતિ નથી

ગ્રેવ્સ કહે છે કે આવું નવું જનીન મનુષ્યોમાં અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનું નિયમિત પરીક્ષણ કરવામાં આવતું નથી, તેથી આપણે તેને શોધી શકતા નથી. જો કે, બધા વૈજ્ઞાનિકો આ વિચાર સાથે સહમત નથી. એમઆઈટી વૈજ્ઞાનિક જેન હ્યુજીસ માને છે કે વાય રંગસૂત્ર નબળું પડ્યું નથી, પરંતુ ખૂબ જ સ્થિર થઈ ગયું છે. ૨૦૧૨માં થયેલા તેમના સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે માનવ વાય રંગસૂત્રે છેલ્લા ૨૫ મિલિયન વર્ષોમાં ખૂબ જ ઓછા જનીનો ગુમાવ્યા છે.

તાજેતરના સંશોધનો સૂચવે છે કે વાય રંગસૂત્રનું મુખ્ય જનીન માળખું પ્રાઈમેટ્સ (વાંદરાઓ-માનવ જૂથો) માં અકબંધ રહ્યું છે. હ્યુજીસ દલીલ કરે છે કે વાય રંગસૂત્ર પર બાકી રહેલા જનીનો શરીર માટે મહત્વપૂર્ણ છે, તેથી કુદરતી પસંદગી તેમને દૂર કરશે નહીં. બીજી બાજુ, ગ્રેવ્સ માને છે કે જ્યારે કેટલાક જનીનો સ્થિર દેખાય છે, ત્યારે વાય રંગસૂત્ર પરના ઘણા જનીનોની નકલ થતી રહે છે. આમાંથી કેટલાક સક્રિય હોઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય નકામા હોઈ શકે છે.

વાય રંગસૂત્ર નબળા પડવાનું ચાલુ રાખી શકે

ગ્રેવ્સના મતે, આ પ્રક્રિયા જંક યાર્ડ જેવી છે, જેમાં નકલો બનાવવામાં આવે છે, કેટલાક ઉપયોગી રહે છે, કેટલાક ઉપયોગી નથી. તેથી, તે માને છે કે વાય રંગસૂત્ર ધીમે ધીમે નબળા પડવાનું ચાલુ રાખી શકે છે. વિજ્ઞાન સૂચવે છે કે ૨૦ કરોડ વર્ષો પહેલા, એકસ અને વાય રંગસૂત્રો સમાન હતા. જ્યારે વાય રંગસૂત્રે પુરુષ કાર્ય સ્વીકાર્યું, ત્યારે તેણે એક્સ સાથે જનીનો શેર કરવાનું બંધ કરી દીધું અને ધીમે ધીમે જનીનો ગુમાવવાનું શરૂ કર્યું. આજે, વાય રંગસૂત્ર એક્સ રંગસૂત્રમાં હાજર જનીનોમાંથી ફક્ત 3% જ જાળવી રાખે છે.

વાય રંગસૂત્રનું ભવિષ્ય શું હશે

ગ્રેવ્સ એ પણ સ્વીકારે છે કે વાય રંગસૂત્રના લુપ્ત થવાની તેમની આગાહી ફક્ત એક સરળ ગણતરી છે. 2011 માં એક મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક પરિષદમાં, ગ્રેવ્સ અને હ્યુજીસે આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરી, જેનાથી વૈજ્ઞાનિકો વિભાજીત થયા. આનો અર્થ એ છે કે વિશ્વના ટોચના વૈજ્ઞાનિકો હજુ પણ વાય રંગસૂત્રના ભવિષ્ય પર અસંમત છે. આનો અર્થ એ છે કે વાય રંગસૂત્ર નબળા અને સ્થિર બંને બની શકે છે.