આપણે ઘણીવાર વિચારીએ છીએ કે આપણું મગજ બાળપણમાં વિકસે છે અને પછી ધીમે ધીમે વૃદ્ધ થાય છે. પરંતુ આ સાચું નથી. સત્ય એ છે કે, તમારું મગજ સ્થિર બેસતું નથી. જીવનના ચોક્કસ તબક્કે તે નાટકીય રીતે બદલાય છે. યુનાઇટેડ કિંગડમની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટોએ એક એવી શોધ કરી છે જેણે વિજ્ઞાનની દુનિયાને હચમચાવી દીધી છે. તેમણે વ્યક્તિના જીવન દરમ્યાન મગજની રચનામાં પાંચ મુખ્ય તબક્કાઓ શોધી કાઢ્યા છે. આ તબક્કાઓ ત્યારે થાય છે જ્યારે મગજ વિચારવાની નવી રીતોને ટેકો આપવા માટે પોતાને ફરીથી વાયર કરે છે. આ અભ્યાસમાં 0 થી 90 વર્ષની વયના 3,802 લોકોના મગજના એમઆરઆઈ ડિફ્યુઝન સ્કેનનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામોએ સાબિત કર્યું કે જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચે, ચાર મહત્વપૂર્ણ વળાંક આવે છે જ્યારે તમારું મગજ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે. આ 9 વર્ષ, 32 વર્ષ, 66 વર્ષ અને 83 વર્ષ છે.

આ ચાર તબક્કામાં સમજી શક્ય મગજની સ્થિતિ

9 વર્ષની ઉંમર: બાળપણનો અંત અને ભયની શરૂઆત

મગજ 9 વર્ષની ઉંમરે તેનો પ્રથમ મોટો આંચકો અનુભવે છે. જન્મથી બાળપણ સુધી, મગજનું કાર્ય નેટવર્ક એકીકરણ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે.બાળકના મગજમાં ચેતાકોષો વચ્ચે અસંખ્ય કનેક્ટર્સ હોય છે જેને ચેતાકોષો કહેવાય છે. 9 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં, મગજ આ વધારાના ચેતાકોષોને કાપી નાખે છે અને ઘટાડે છે.ફક્ત સૌથી સક્રિય ચેતાકોષો જ રહે છે, જ્યારે બાકીના દૂર થઈ જાય છે. આ પ્રક્રિયા માળી કાપણી અને ઝાડીઓને આકાર આપવા જેવી છે. આ સમય દરમિયાન, મગજના રાખોડી અને સફેદ દ્રવ્ય ઝડપથી વધે છે.9 વર્ષની ઉંમર એ એક વળાંક છે જ્યાં બાળકની જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતામાં ફેરફાર થાય છે. પરંતુ સાવચેત રહો, આ તે સમય પણ છે જ્યારે માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિકૃતિઓનું જોખમ સૌથી વધુ વધે છે.

32 વર્ષની ઉંમર: યુવાનીનો સાચો ચહેરો અને સૌથી મોટો ફેરફાર

જો તમને લાગે છે કે તમે 18 વર્ષની ઉંમરે પુખ્તાવસ્થામાં પહોંચી ગયા છો, તો તમારું મગજ અસંમત છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, 30 ના દાયકાની શરૂઆતમાં મગજના વાયરિંગ "પુખ્ત સ્થિતિમાં" ફેરવાય છે.32 વર્ષની ઉંમરને વ્યક્તિના જીવનમાં સૌથી શક્તિશાળી અને મહત્વપૂર્ણ વળાંક માનવામાં આવે છે. ટીમ કહે છે કે તે સમગ્ર જીવનકાળનો "સૌથી મજબૂત ટોપોલોજીકલ વળાંક" છે.ડૉ. એલેક્સા મૌસલી અનુસાર, મગજના વાયરિંગમાં સૌથી દિશાત્મક ફેરફારો 32 વર્ષની ઉંમરની આસપાસ થાય છે. કિશોરાવસ્થાના લક્ષણો મગજમાં 32 વર્ષની ઉંમર સુધી ચાલુ રહે છે. આ ઉંમરે, સફેદ દ્રવ્યનું પ્રમાણ વધતું રહે છે, અને સંચાર નેટવર્ક શ્રેષ્ઠ બને છે.આ તે સમય છે જ્યારે તમારી વિચારવાની ક્ષમતા અને જ્ઞાનાત્મક કાર્યક્ષમતા શિખર પર પહોંચે છે. આ પછી, મગજ આગામી ત્રણ દાયકા સુધી સ્થિર રહે છે, જેને બુદ્ધિ અને વ્યક્તિત્વનું "પટ્ટો" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

66 વર્ષની ઉંમર: વૃદ્ધાવસ્થા અને મગજની નબળાઈના પછાડા

આગામી 30 વર્ષ સુધી શાંત રહ્યા પછી, 60 ના દાયકાના મધ્યમાં ફરી એક તોફાન આવે છે. 66 ની ઉંમર એ વળાંક દર્શાવે છે જે વહેલા વૃદ્ધત્વનો સંકેત આપે છે.જોકે આ ફેરફાર મહત્વપૂર્ણ નથી, તે નોંધપાત્ર છે. ડેટા દર્શાવે છે કે 60 ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં મગજ નેટવર્ક પુનર્ગઠન પૂર્ણ થઈ જાય છે.ડૉ. મૌસલી ચેતવણી આપે છે કે આ વૃદ્ધત્વ સાથે જોડાયેલું છે. આ સમય દરમિયાન, સફેદ દ્રવ્ય અધોગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે, જેના કારણે કનેક્ટિવિટી ઓછી થાય છે.

આ તે ઉંમર પણ છે જ્યારે લોકોમાં હાયપરટેન્શન જેવા રોગોનું જોખમ વધારે હોય છે, જે મગજના સ્વાસ્થ્યને સીધી અસર કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે 66 વર્ષની ઉંમરે, મગજ વૃદ્ધાવસ્થા માટે પોતાને તૈયાર કરી રહ્યું છે અને નબળું પડવાનું શરૂ કરે છે.

ઉંમર ૮૩: અંતિમ તબક્કો અને સંકોચાતી દુનિયા

મગજનો અંતિમ વળાંક ૮૩ વર્ષની ઉંમરે આવે છે. આને "મોડી વૃદ્ધત્વ" તબક્કો કહેવામાં આવે છે. આ ઉંમર માટેનો ડેટા મર્યાદિત છે, પરંતુ જે ઉપલબ્ધ છે તે ચિંતાજનક છે. આ ઉંમરની સૌથી મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા વૈશ્વિકથી સ્થાનિક તરફ સ્થળાંતર છે.આનો અર્થ એ છે કે સમગ્ર મગજની કનેક્ટિવિટી વધુ ઘટે છે. એકબીજા સાથે વાતચીત કરવાને બદલે, મગજના વિવિધ ભાગો તેમના સ્થાનિક વિસ્તારો પર નિર્ભર બની જાય છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારો ઝાંખા પડવા લાગે છે. આ તે સમય છે જ્યારે વ્યક્તિની યાદશક્તિ અને વિચારવાની ક્ષમતા ઝડપથી ઘટવા લાગે છે.

માનવ મગજના પ્રારંભિક તબક્કાની પ્રતિનિધિ MRI ટ્રેક્ટોગ્રાફી છબી. આ છબી ૦ થી ૯ વર્ષની વય વચ્ચે ન્યુરલ વાયરિંગ અભ્યાસના પ્રથમ તબક્કામાં મગજમાં જોવા મળતા સામાન્ય પેટર્ન દર્શાવે છે.