જો તમારા માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન અથવા પરિવારના અન્ય નજીકના સભ્યને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ છે, તો તેને માત્ર પારિવારિક બીમારી સમજીને અવગણવી યોગ્ય નથી. ફેમિલી હિસ્ટ્રી ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું મહત્વનું જોખમ પરિબળ છે, પરંતુ પરિવારમાં કોઈને ડાયાબિટીસ હોય એટલે તમને પણ આ બીમારી થશે જ એવું નથી.

ડાયાબિટીસનું જોખમ જિનેટિક્સ સાથે વધતું વજન, પેટની આસપાસની ચરબી, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, ઉંમર, ખાણીપીણીની આદતો અને કેટલીક અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓના સંયુક્ત પ્રભાવથી વધી શકે છે. સારી વાત એ છે કે આમાંથી અનેક જોખમી પરિબળો પર જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને નિયંત્રણ મેળવી શકાય છે.

પરિવારની હિસ્ટ્રીથી જોખમ કેમ વધે?

ખાસ કરીને માતા-પિતા અથવા ભાઈ-બહેન જેવા નજીકના સંબંધીઓને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ હોય તો વ્યક્તિએ અન્ય લોકોની સરખામણીએ વધુ સાવચેત રહેવું જોઈએ. દાદા-દાદીને ડાયાબિટીસ હોવી પણ પારિવારિક જોખમનો સંકેત બની શકે છે. જોકે જોખમ નક્કી કરવા માટે પરિવારના કેટલા લોકોને ડાયાબિટીસ છે, તેમને કઈ ઉંમરે બીમારી થઈ હતી અને સાથે સ્થૂળતા કે હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવા જોખમો છે કે નહીં તે પણ જોવામાં આવે છે.

જિનેટિક્સ અને લાઇફસ્ટાઇલ બંને મહત્વપૂર્ણ

ડાયાબિટીસનું જોખમ માત્ર જિન્સથી નક્કી થતું નથી. કેટલાક લોકોમાં એવા આનુવંશિક પરિબળો હોઈ શકે છે જે ઇન્સ્યુલિનની સંવેદનશીલતા અને બ્લડ શુગરને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે. પરંતુ માત્ર જિનેટિક જોખમ હોવાનો અર્થ એ નથી કે ડાયાબિટીસ ચોક્કસપણે થશે.

પરિવારમાં જિન્સ ઉપરાંત ખાણીપીણી, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને જીવનશૈલીની આદતો પણ ઘણી વખત સમાન હોય છે. તેથી પરિવારની ડાયાબિટીસ હિસ્ટ્રી હોય તો જીવનશૈલી પર ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

આ લક્ષણો દેખાય તો કરાવો તપાસ

ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ ઘણી વખત શરૂઆતમાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો વગર પણ રહી શકે છે. તેથી લક્ષણો દેખાય તેની રાહ જોવાને બદલે જોખમ વધારે હોય તો સમયસર બ્લડ શુગરની તપાસ કરાવવી સમજદારી છે.

ડાયાબિટીસના સંભવિત લક્ષણોમાં વારંવાર પેશાબ આવવો, ખૂબ વધારે તરસ લાગવી, કારણ વગર વજન ઘટવું, સતત થાક લાગવો, ધૂંધળું દેખાવું અને ઘા મોડા ભરાવા અથવા વારંવાર ઇન્ફેક્શન થવું સામેલ છે.

ડાયાબિટીસથી બચવા શું કરવું?

• મીઠાં અને શર્કરાવાળા પીણાંનું સેવન ઓછું કરો.
• નિયમિત ચાલવું અને કસરત કરો.
• સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લો.
• બહારનું જંક ફૂડ અને વધુ તળેલું ખાવાનું ટાળો.
• પૂરતી ઊંઘ લો.
• તણાવ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરો.
• વજન અને પેટની ચરબી નિયંત્રણમાં રાખો.
• પરિવારની હિસ્ટ્રી હોય તો સમયાંતરે બ્લડ શુગરની તપાસ કરાવો.

પરિવારમાં ડાયાબિટીસ હોવી ડરવાની વાત નથી, પરંતુ સાવચેત રહેવાની જરૂરિયાત જરૂર છે. જિનેટિક જોખમ બદલી શકાતું નથી, પરંતુ યોગ્ય વજન, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સંતુલિત આહાર, પૂરતી ઊંઘ અને સમયસર તપાસ જેવી આદતો ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.