દ્વારકામાં ખનીજ ચોરી તેમજ કુદરતી સંપતિનું બેફામ દોહન અટકાવવા માંગ

સમુદ્રની રેતી ઉપરાંત માટી, મોરમ અને પથ્થરોની ગેરકાયદેસર હેરાફેરીની પણ તપાસ થાય

સરકારી તેમજ ગૌચર જમીનોના ખનન કરનારાઓ સામે કાર્યવાહીની લોકમાંગ

દ્વારકા તાલુકો ચારે તરફથી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો વિશિષ્ટ ભૌગોલિક વિસ્તાર છે. અહીં દરિયાકાંઠાની રેતી અને કુદરતી ભૂ-રચના સમુદ્રના પાણીની અસર સામે રક્ષણ આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી તાલુકાના વિવિધ વિસ્તારોમાં રેતી સહિતની કુદરતી સંપત્તિના ગેરકાયદેસર ઉપાડને લઈને ચિંતા વધી રહી છે. જો સમયસર આ પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ નહીં આવે તો તેની અસર માત્ર સરકારી આવક પૂરતી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ દ્વારકા તાલુકાની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અને ભવિષ્યની પેઢીઓ પર પણ પડી શકે છે.

બેટ-દ્વારકા, ઓખા, આરંભડા, મીઠાપુર, ભીમરાણા, શિવરાજપુર,મોજપ, મકનપુર, વરવાળા, દ્વારકા, બરડિયા અને ગોરિંજા સહિતનાં દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં રેતીના ગેરકાયદેસર ઉપાડની પ્રવૃત્તિઓ અંગે તપાસ કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. દરિયાકાંઠાની કુદરતી રચનામાં બિનઆયોજિત હસ્તક્ષેપ થાય તો ભવિષ્યમાં દરિયાઈ પાણીની અસર, જમીનનું ધોવાણ અને પર્યાવરણીય અસંતુલન જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. આથી સંબંધિત વિભાગો દ્વારા આવા વિસ્તારોનું સર્વેક્ષણ કરી વાસ્તવિક સ્થિતિ જાહેર કરવામાં આવે તેવી માંગ ઊઠી રહી છે.

હાલમાં ઓખાથી ગોરીંજા સુધીનાં ૪૦/૫૦ કિ.મી.નાં રેતાળ સમુદ્ર કિનારે રેતી ચોરીનાં પુરાવાઓ ઉપલબ્ધ છે, ૫ થી ૧૦ ફુટના રેતીમાં ખાડાઓ  રેતી ચોરીની ચાળી ખાઈ રહ્યા છે. શું આ બધી હકીકત થી જવાબદાર તંત્ર અજાણ હોય તેવું માની શકાય ? 
દ્વારકા તાલુકામાં રેતી ઉપરાંત માટી, મોરમ અને પથ્થરોના ગેરકાયદેસર ખનન તથા વહન અંગે પણ તપાસ થવી જરૂરી છે. આવી પ્રવૃત્તિઓના કેટલાક કિસ્સાઓમાં સરકારી તંત્ર દ્વારા કાર્યવાહી થતી હોવા છતાં, જો ગેરકાયદેસર ખનન ચાલુ રહેતું હોય તો માત્ર છૂટક કાર્યવાહી પૂરતી નથી. ખનિજ ક્યાંથી ઉપાડવામાં આવે છે, તેની પરવાનગી છે કે નહીં અને મંજૂર જથ્થા કરતાં વધુ ખનન થાય છે કે નહીં તેની તપાસ થવી જોઈએ.

ભારતનું સુવિખ્યાત યાત્રાધામ બેટ દ્વારકા કે જ્યાં ભગવાન દ્વારકાધીશનું (રાણીવાસ- રાજમહેલ) મંદિર આવેલું છે અહીં વર્ષો પહેલા ઉત્તર ભાગ બાજુ સમુદ્ર કિનારે સ્મશાન આવેલું છે તેની પાસે દરિયા કિનારે પાંચ કુવા હતા. ઉતરોતર આ પાંચ કુવા ઉપર સમુદ્ર ફરી વળ્યો એટલે કે બેટ દ્વારકા નો ઉત્તર ભાગ રેતાળ હોય સમુદ્ર ધીરે ધીરે આગળ વધી રહ્યો છે તે ભૌગોલિક રીતે આજે પણ દેખાઈ આવે છે તેવામાં જો અહીંથી રેતી ચોરી કરવામાં આવે તો બેટ દ્વારકા ગામની અંદર સમુદ્રનું પાણી કોઈ રોકી શકે નહીં.

ખાણકામ માટે મર્યાદિત વિસ્તારની લીઝ મેળવી તેની આસપાસની સરકારી પડતર અથવા ગૌચરની જમીનમાંથી પણ ખનિજ ઉપાડવામાં આવતું હોવાની આશંકા અંગે તપાસ થવી જોઈએ. લીઝની હદ બહાર ખનન થતું હોય તો તે ગંભીર બાબત છે. સરકારી જમીન અને ગૌચરની જમીન કોઈની અંગત મિલકત નથી કે તેનો મનસ્વી ઉપયોગ કરી શકાય. આવી ગેરરીતિઓ પુરવાર થાય તો જવાબદારો સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી સાથે સરકારી નુકસાનની વસૂલાત પણ થવી જોઈએ.

દ્વારકા તાલુકો ધાર્મિક પ્રવાસન, ઉદ્યોગો અને વિવિધ વિકાસકાર્યોને કારણે ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં અહીં લાખો નહીં, પરંતુ કરોડો ટન ખનિજની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે. આવા સંજોગોમાં જો અત્યારથી જ ખનિજ સંપત્તિનું ગેરકાયદેસર અને બેફામ દોહન થતું રહેશે તો ભવિષ્યના વિકાસ માટે ઉપલબ્ધ કુદરતી સંસાધનો પર તેની અસર પડી શકે છે.

એક તરફ વિકાસના મોટા આયોજનો થાય અને બીજી તરફ કુદરતી સંપત્તિનો બેફામ ઉપાડ થતો રહે તો વિકાસનો હેતુ જ જોખમાય છે. સરકારને રોયલ્ટી તથા અન્ય આવકમાં નુકસાન થવાની સાથે પર્યાવરણ અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિને થતું નુકસાન પણ લાંબા ગાળે ગંભીર બની શકે છે.

દ્વારકા તાલુકાની પ્રજાની માંગ છે કે ખાણ-ખનિજ વિભાગ, મહેસૂલ વિભાગ અને અન્ય જવાબદાર સરકારી તંત્ર દ્વારા ગેરકાયદેસર ખનનની ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લેવામાં આવે. સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં તપાસ કરવામાં આવે, લીઝની હદ અને મંજૂર જથ્થાની ચકાસણી થાય તથા રાત્રિના સમયે ખનિજ વહન કરતાં વાહનોનું નિયમિત ચેકિંગ કરવામાં આવે.

સૌથી મહત્ત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે જો ગેરકાયદેસર ખનનથી સરકારને નુકસાન થતું હોય અને દ્વારકા તાલુકાની કુદરતી સંપત્તિ જોખમાતી હોય તો જવાબદાર તંત્ર સમયસર કડક પગલાં કેમ ન લે?

હવે સમય આવી ગયો છે કે ખનિજ ચોરી અને ગેરકાયદેસર ખનન સામે માત્ર ઔપચારિક કાર્યવાહી કરવાને બદલે અસરકારક અને સતત દેખરેખ રાખવામાં આવે. કુદરતી સંપત્તિનું રક્ષણ કરવું, સરકારી જમીન બચાવવી અને આવનારી પેઢીઓના હિતો જાળવવા એ તંત્રની જવાબદારી છે. આથી દ્વારકા તાલુકામાં ચાલતી આવી પ્રવૃત્તિઓની નિષ્પક્ષ તપાસ કરી ગેરકાયદેસર ખનન અટકાવવામાં આવે અને જવાબદારો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે તેવી લોકમાંગ પ્રબળ બની રહી છે.

રાત્રિના અંધકારમાં ખનિજની હેરાફેરી થતી હોવાની ફરિયાદો:
ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે ટ્રેક્ટર અને ટ્રક મારફતે રેતી, માટી, મોરમ કે પથ્થરોનું વહન થતું હોવાની ફરિયાદો સામે આવે છે. કેટલીક પ્રવૃત્તિઓમાં વાહનોની નંબર પ્લેટ કાઢી નાખીને ઓળખ છુપાવવાનો પ્રયાસ થતો હોવાની પણ ફરિયાદો છે. જો આ પ્રકારની ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ થતી હોય તો જવાબદાર વાહનમાલિકો, ખનનકર્તાઓ અને તેમાં સંડોવાયેલા અન્ય લોકોની ઓળખ કરીને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.