સંસદના બજેટ સત્રના બીજા તબક્કાની શરૂઆત સાથે, લોકસભામાં મોટો રાજકીય ઘમાસાણ થવાની સંભાવના છે. સોમવારે ગૃહમાં લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાને તેમના પદ પરથી દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવશે. શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ બંનેએ તેમના સાંસદોને આ પ્રસ્તાવ અંગે ગૃહમાં હાજરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્હીપ જારી કર્યા છે.

સ્પીકરને દૂર કરવાનો વિપક્ષી પ્રસ્તાવ સોમવારના લોકસભા કાર્યસૂચિમાં સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યો છે. બજેટ સત્રના પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા આ સૂચના આપવામાં આવી હતી. આ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા દરમિયાન, ઓમ બિરલા ગૃહની કાર્યવાહીનું નેતૃત્વ કરશે નહીં અને સાંસદો વચ્ચે બેસશે.

બંધારણીય જોગવાઈઓ અનુસાર, જ્યારે ગૃહમાં અધ્યક્ષને તેમના પદ પરથી દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ અધ્યક્ષતા કરી શકતા નથી. આ સમય દરમિયાન, તેઓ શાસક પક્ષની આગળની હરોળમાં બેસી શકે છે અને તેમને પ્રસ્તાવ સામે પોતાનો બચાવ કરવાનો અધિકાર છે.

પોતાની નોટિસમાં, વિપક્ષી પક્ષોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણ પર આભાર પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા દરમિયાન વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધી અને અન્ય વિપક્ષી નેતાઓને બોલવાની પૂરતી તક આપવામાં આવી ન હતી. વિપક્ષનો આરોપ છે કે સ્પીકરે કાર્યવાહી દરમિયાન સ્પષ્ટ ભેદભાવ દર્શાવ્યો હતો. સૂત્રો અનુસાર, ઓછામાં ઓછા 118 વિપક્ષી સાંસદોએ ઓમ બિરલાને પદ પરથી દૂર કરવા માટે પ્રસ્તાવની નોટિસ સબમિટ કરી હતી. કોંગ્રેસના સાંસદ અને પાર્ટીના મુખ્ય દંડક કે સુરેશે કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી અને ડીએમકે સહિત અનેક વિપક્ષી પક્ષો વતી લોકસભા સચિવાલયમાં આ નોટિસ સુપરત કરી હતી. જોકે, ડીએમકે સાંસદોએ નોટિસ પર સહી કરી ન હતી.

સૂત્રો અનુસાર, નોટિસ બજાવવામાં આવી તે દિવસે ઓમ બિરલાએ ગૃહનું અધ્યક્ષતા કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું. જોકે, નિયમો અનુસાર, તેઓ નોટિસ રજૂ ન થાય ત્યાં સુધી કાર્યવાહીનું અધ્યક્ષતા કરી શકતા હતા, પરંતુ તેમણે નૈતિક ધોરણે આવું ન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. બંધારણીય નિષ્ણાત પીડીટી આચાર્યના મતે, અધ્યક્ષને પ્રસ્તાવ પર બોલવાનો અને મતદાન કરવાનો અધિકાર છે. જો કે, તેઓ સ્વચાલિત મતદાન પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં અને મતદાન કરવા માટે તેમણે એક અલગ સ્લિપ ભરવાની રહેશે.

ભારતીય બંધારણ અનુસાર, લોકસભાના અધ્યક્ષને ગૃહમાં સરળ બહુમતી દ્વારા પસાર કરાયેલ પ્રસ્તાવ દ્વારા પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે. આ જોગવાઈ બંધારણના અનુચ્છેદ 94 અને 96માં આપવામાં આવી છે. બહુમતી ફક્ત હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોના આધારે નહીં, પરંતુ ગૃહના અસરકારક સભ્યપદના આધારે ગણવામાં આવે છે. નિયમો અનુસાર, અધ્યક્ષને હટાવવાના પ્રસ્તાવ માટે ઓછામાં ઓછા બે સાંસદોની સહીઓ જરૂરી છે, જોકે વધુ સભ્યો તેના પર સહી કરી શકે છે. લોકસભા મહાસચિવને સૂચના આપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આરોપોમાં સ્પષ્ટ અને ચોક્કસ આરોપો છે કે કેમ તે નક્કી કરવા માટે પ્રારંભિક તપાસ હાથ ધરવામાં આવે છે. તપાસ પૂર્ણ થયા પછી, પ્રસ્તાવ 14 દિવસ પછી ગૃહમાં લાવી શકાય છે.

ભૂતકાળમાં સ્પીકર વિરુદ્ધ આવી દરખાસ્તો લાવવામાં આવી છે. લોકસભાના ઇતિહાસમાં, સ્પીકર વિરુદ્ધ આવી દરખાસ્તો પહેલા પણ લાવવામાં આવી છે, પરંતુ કોઈ પણ પસાર થઈ નથી. ભૂતકાળમાં, જી.વી. માવલંકર, હુકુમ સિંહ અને બલરામ જાખડ જેવા લોકસભા સ્પીકરોએ પણ અવિશ્વાસ દરખાસ્તોનો સામનો કરવો પડ્યો છે, જોકે આ દરખાસ્તો ફગાવી દેવામાં આવી હતી.