દેશમાં સૌર ઉર્જા ઝડપથી વિસ્તરી રહી છે. ગામડાઓથી શહેરોમાં લોકો હવે સૌર ઉર્જા તરફ વળી રહ્યા છે. આનાથી તેમને વીજળી સરળતાથી ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે. જોકે, એક અભ્યાસમાં સૌર કચરા અંગે એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. અભ્યાસ મુજબ, 2047 સુધીમાં આશરે 11 મિલિયન ટન સૌર કચરો ઉત્પન્ન થઈ શકે છે. આમાંથી મોટાભાગનો કચરો સ્ફટિકીય-સિલિકોન મોડ્યુલોમાંથી હશે.આના સંચાલન માટે 300 રિસાયક્લિંગ સાધનો અને ₹4,200 કરોડના રોકાણની જરૂર પડશે. આનાથી ₹3,700 કરોડનું બજાર પણ બનશે. વધુમાં, તે મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પુનઃપ્રાપ્ત કરશે. હાલમાં, રિસાયક્લિંગ પ્રક્રિયાઓ અવ્યવહારુ છે, જેને ઈપીઆર લક્ષ્યો અને નીતિ સહાયની જરૂર છે.દિલ્હી સ્થિત થિંક ટેન્ક કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સંશોધનમાં જણાવાયું છે કે આ કચરાનું સંચાલન કરવા માટે દેશભરમાં આશરે 300 રિસાયક્લિંગ પ્લાન્ટ અને આશરે ₹4,200 કરોડના રોકાણની જરૂર પડશે.

નકામી સૌર પેનલની સામગ્રીનો ફેર ઉપયોગ થાય તો કચરો ફાયદો કરાવે

સંશોધનમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ફેંકી દેવાયેલા સૌર પેનલમાંથી સામગ્રીનો ફરીથી ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ કચરો કરોડો રૂપિયાનું નવું બજાર પણ બનાવશે. આનાથી 37 મિલિયન ટન કાર્બન ઉત્સર્જન ટાળી શકાય છે જે અન્યથા નવા સંસાધનો પર ખર્ચવામાં આવશે. ભારતમાં સોલાર મોડ્યુલ રિસાયક્લિંગ હજુ પણ તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, હાલમાં માત્ર થોડી ઔદ્યોગિક રિસાયક્લિંગ કંપનીઓ કાર્યરત છે.જો આ સંભાવનાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો, સૌર કચરો 2047 માં સિલિકોન, કોપર, એલ્યુમિનિયમ અને ચાંદી જેવી મૂલ્યવાન સામગ્રી કાઢીને પ્રદેશની 38 ટકા ઉત્પાદન જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે છે, અને વર્જિન સંસાધનોને રિસાયકલ કરેલા સાથે બદલીને 37 મિલિયન ટન કાર્બન ઉત્સર્જન ટાળી શકાય છે.

મહત્વપૂર્ણ ખનિજો ફરી પુનઃપ્રાપ્ત કરી શકાય તેવી સંભાવના

સંસ્થાના ફેલો ઋષભ જૈને જણાવ્યું હતું કે, ભારતની સૌર ક્રાંતિ એક નવી ગ્રીન ઔદ્યોગિક તકને શક્તિ આપી શકે છે. આપણી સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રણાલીઓમાં પરિપત્રતાને સમાવિષ્ટ કરીને, આપણે મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પુનઃપ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ, પુરવઠા શૃંખલાઓને મજબૂત બનાવી શકીએ છીએ અને રોજગારીનું સર્જન કરી શકીએ છીએ. આપણે સંભવિત કચરાને ટકાઉ મૂલ્યમાં પણ પરિવર્તિત કરી શકીએ છીએ. આ પરિપત્ર અર્થતંત્રનું નિર્માણ ભારતના સ્થિતિસ્થાપક અને જવાબદાર વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.અભ્યાસમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે ઔપચારિક પ્રણાલીમાં સૌર રિસાયક્લિંગ અશક્ય છે, કારણ કે રિસાયકલર્સને પ્રતિ ટન ₹10,000–₹12,000 નું નુકસાન થાય છે. સૌથી મોટો સંચાલન ખર્ચ કચરાના મોડ્યુલોની ખરીદી છે, જે કુલ ખર્ચના લગભગ બે તૃતીયાંશ (આશરે ₹600 પ્રતિ પેનલ) જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. આ પછી પ્રક્રિયા, સંગ્રહ અને નિકાલ ખર્ચ આવે છે.