પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં વિશ્વની સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી વાટાઘાટોમાંની એક આખરે કોઈ પરિણામ વિના સમાપ્ત થઈ. 21 કલાકની મેરેથોન વાટાઘાટો છતાં, અમેરિકા અને ઈરાન કોઈ કરાર પર પહોંચવામાં નિષ્ફળ ગયા. આ વાટાઘાટો માત્ર એક સોદો નહોતો, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી મધ્ય પૂર્વને હચમચાવી નાખનારા યુદ્ધને કાયમી ધોરણે સમાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ હતો.

વાટાઘાટો પૂર્ણ થયા પછી, યુએસ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે કરાર ન થવાનું સૌથી મોટું કારણ ઇરાન દ્વારા યુએસ શરતો સ્વીકારવાનો ઇનકાર હતો. તેમણે કહ્યું, અમે 21 કલાક સતત વાટાઘાટો કરી, ઘણા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી, પરંતુ અમે કોઈ કરાર પર પહોંચી શક્યા નહીં. અમે અમારી રેડ લાઈનો સ્પષ્ટ કરી, પરંતુ ઇરાને તેમને સ્વીકાર્યા નહીં. વાન્સે એમ પણ કહ્યું કે યુએસએ નોંધપાત્ર લવચીકતા બતાવી, પરંતુ "ઈરાની પક્ષે આગળ વધવાનો ઇનકાર કર્યો."​​​​​​​

21 કલાક ચાલેલી વાતચીત ક્યાંથી કાંટાની બની?

હકિકતમાં, વાતચીત ઘણા મુખ્ય મુદ્દાઓમાં ફસાઈ ગઈ હતી. સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિવાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અંગે હતો. આ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ છે, અને આ બંને દેશો વચ્ચેના ઊંડા અંતરનું કારણ છે. યુએસ ઇચ્છે છે કે આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો અને અવરોધ રહિત રહે, જ્યારે ઈરાન તેના પર પોતાનો નિયંત્રણ જાળવી રાખવા માંગે છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી એક સામાન્ય માળખું સ્થાપિત ન થાય ત્યાં સુધી હોર્મુઝની સ્થિતિ બદલાશે નહીં.

બીજો મોટો વિવાદ પરમાણુ કાર્યક્રમને લગતો છે. યુએસ ઇચ્છે છે કે ઈરાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને નાબૂદ કરે અથવા મર્યાદિત કરે, જ્યારે ઈરાન તેને પોતાનો અધિકાર માને છે અને પાછળ હટવા તૈયાર નથી. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પરમાણુ બોમ્બ બનાવશે નહીં પરંતુ યુરેનિયમ સંવર્ધન છોડશે નહીં. આ મુદ્દો વાટાઘાટોમાં સૌથી મોટો અવરોધ બન્યો. જે.ડી. વાન્સે એ પણ સૂચવ્યું કે આ મુખ્ય કારણ હતું કે કોઈ કરાર થઈ શક્યો નહીં.

ઈરાને પ્રતિબંધો હટાવવા, વિદેશમાં ફસાયેલી તેની સંપત્તિઓને મુક્ત કરવા અને યુદ્ધના નુકસાન માટે વળતરની પણ માંગ કરી. દરમિયાન, અમેરિકાએ આ બધા મુદ્દાઓ સાથે પોતાની શરતો જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો. બંને પક્ષો વચ્ચેનો સંઘર્ષ એટલો ઊંડો હતો કે વાટાઘાટો છતાં કોઈ સામાન્ય મુદ્દો બની શક્યો નહીં.

દરમિયાન, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદને પણ ખૂબ ધ્યાન ખેંચ્યું. તેમણે કહ્યું, "કોઈ સોદો થાય કે ન થાય, તેનાથી અમેરિકાને કોઈ ફરક પડતો નથી. આપણે ગમે તે રીતે જીતીશું." આ નિવેદન સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે અમેરિકા આ ​​વાટાઘાટો અંગે એટલું દબાણ હેઠળ નથી જેટલું ઈરાન દર્શાવવામાં આવી રહ્યું છે.

ઇસ્લામાબાદ વાટાઘાટો પર ઈરાનનું વલણ શું છે?

ઈરાને પણ એક મજબૂત સંદેશ આપ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, એક સુરક્ષા સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે, ઈરાનને કોઈ ઉતાવળ નથી. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જો યુએસ વાસ્તવિક અભિગમ અપનાવશે નહીં, તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ રહી શકે છે. આની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.

વાટાઘાટો નિષ્ફળ જવા છતાં, તેનો અર્થ એ નથી કે માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ છે. જેડી વાન્સે કહ્યું કે યુએસએ "અંતિમ ઓફર" કરી છે, અને તે જોવાનું બાકી છે કે ઈરાન તેને સ્વીકારે છે કે નહીં. આનો અર્થ એ થયો કે વાતચીતની શક્યતા હજુ પણ રહેલી છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ ખૂબ જ નાજુક છે.

આ સમગ્ર ઘટનામાં પાકિસ્તાને પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને સેના પ્રમુખે બંને દેશોને નજીક લાવવા માટે તમામ પ્રયાસો કર્યા. વાન્સે પણ પાકિસ્તાનની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે, "સમજૂતીના અભાવનું કારણ પાકિસ્તાન નથી; તેમણે ખૂબ સારું કામ કર્યું." જોકે, વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગઈ, જેના કારણે પાકિસ્તાનના રાજદ્વારી પ્રયાસોને ફટકો પડ્યો.​​​​​​​

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આગળ શું થશે?

હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આગળ શું થશે. હાલમાં, બે શક્યતાઓ અસ્તિત્વમાં છે. પ્રથમ, જો બંને દેશો પોતાના વલણને નરમ પાડે છે, તો વાટાઘાટો ફરી શરૂ થઈ શકે છે અને સમાધાન થઈ શકે છે. બીજું, જો સંઘર્ષ ચાલુ રહે છે, તો યુદ્ધ ફરીથી ભડકી શકે છે, ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને પ્રાદેશિક હુમલાઓ પર.

ઉદાહરણ તરીકે, ઇસ્લામાબાદમાં આ વાટાઘાટો આશા સાથે શરૂ થઈ હતી, પરંતુ પરિણામ નિરાશાજનક હતું. તેમ છતાં, રાજદ્વારી માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ નથી. હવે ધ્યાન એ છે કે શું બંને દેશો પોતપોતાના વલણથી થોડા પાછળ હટશે કે શું વિશ્વ ફરી એકવાર મોટા મુકાબલા તરફ આગળ વધશે.