મધ્યપ્રદેશની જબલપુર હાઈકોર્ટે યુનિયન કાર્બાઈડ ફેક્ટરીમાંથી ઝેરી રાખના નિકાલ અંગે રાજ્ય સરકારને કડક સૂચનાઓ જારી કરી છે. કોર્ટે 899 ટન ઝેરી રાખને માનવ વસાહતો, વનસ્પતિ અથવા પાણીના સ્ત્રોતોથી દૂર સ્થળે ખસેડવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધી લેવામાં આવેલા પગલાં અપૂરતા છે.

છેલ્લા બે મહિનામાં આ બીજી વખત છે જ્યારે હાઈકોર્ટે આ મુદ્દે સરકારને આદેશો જારી કર્યા છે. કોર્ટે રાજ્ય સરકારને વૈકલ્પિક સ્થળ પર રિપોર્ટ રજૂ કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની મદદ લેવા જણાવ્યું છે.

હાઈકોર્ટે તેના આદેશમાં ચેતવણી પણ આપી હતી કે જો ભૂકંપ અથવા ભારે વરસાદ જેવી કુદરતી આપત્તિ દરમિયાન આ ઝેરી રાખને રાખતું કન્ટેઈનમેન્ટ સ્ટ્રક્ચર તૂટી પડે છે તો તે બીજી મોટી આપત્તિનું કારણ બની શકે છે.

રાજ્ય સરકારે ઝેરી રાખને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરવાનો દાવો કર્યો છે. ખરેખર, એક અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે રાખમાં પારાની માત્રા માન્ય મર્યાદાથી ઘણી વધારે હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. તેના જવાબમાં, રાજ્ય સરકારે કોર્ટ સમક્ષ એક એનિમેટેડ વીડિયો રજૂ કર્યો હતો જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે રાખ સંગ્રહ વ્યવસ્થા આધુનિક અને સલામત છે, પરંતુ કોર્ટ આ દાવાથી સંતુષ્ટ નહોતી.

કોર્ટે ટિપ્પણી કરી હતી કે ભોપાલમાં યુનિયન કાર્બાઇડ ફેક્ટરી એક સમયે સલામત માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ ડિસેમ્બર 1984ની ગેસ દુર્ઘટનાએ સાબિત કર્યું કે નાની ભૂલ પણ આપત્તિ તરફ દોરી શકે છે. તેથી, કોઈપણ સાવચેતીના પગલાંને અતિશય ગણી શકાય નહીં.

નોંધનીય છે કે ભોપાલના યુનિયન કાર્બાઇડ પ્લાન્ટમાં 358 ટન ઝેરી કચરો રહ્યો. જાન્યુઆરી 2025માં, હાઇકોર્ટના આદેશ પર, તેને પીથમપુર ટીએસડીએફ પ્લાન્ટમાં લઈ જવામાં આવ્યો અને તેને 55 દિવસ સુધી ત્યાં બાળવામાં આવ્યો હતો. જેનાથી 899 ટન ઝેરી રાખ ઉત્પન્ન થઈ. હવે કોર્ટે આ રાખના સુરક્ષિત નિકાલ અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. આગામી સુનાવણી 20 નવેમ્બર, 2025ના રોજ થશે.