ગુજરાત હાઈકોર્ટે દેહવ્યાપાર સંબંધિત એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ કેસમાં સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે જણાવ્યું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ માત્ર દેહવ્યાપારના અડ્ડા પર ગ્રાહક તરીકે હાજર હોય એટલા માત્રથી તેને 'ઇમ્મોરલ ટ્રાફિક પ્રિવેન્શન એક્ટ, ૧૯૫૬' (ITPA) હેઠળ દેહવ્યાપારનો અડ્ડો ચલાવનાર અથવા કોઈ વ્યક્તિને દેહવ્યાપાર માટે મેળવનાર આરોપી ગણી શકાય નહીં. આ કાનૂની સ્પષ્ટતાથી ફોજદારી ન્યાયતંત્રમાં ગ્રાહક અને અડ્ડો ચલાવનારાઓ વચ્ચેનો તફાવત વધુ સ્પષ્ટ થયો છે.

આ સમગ્ર મામલાની પાછળ પર નજર કરીએ તો, વર્ષ ૨૦૧૦માં એક હોટલમાં પોલીસ દ્વારા દરોડો પાડવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં કથિત રીતે ગેરકાયદેસર રીતે દેહવ્યાપારનો અડ્ડો ચલાવવામાં આવી રહ્યો હોવાનો દાવો કરાયો હતો. આ દરોડા દરમિયાન અરજદાર તે સ્થળેથી મળી આવ્યો હતો, ત્યારબાદ પોલીસે તેની સામે ITPA એક્ટની વિવિધ કડક જોગવાઈઓ હેઠળ ગુનો નોંધીને કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. પોલીસની આ કાર્યવાહી સામે અરજદારે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં ફોજદારી અરજી દાખલ કરીને પોતાની સામે નોંધાયેલી એફઆઇઆર (FIR) રદ કરવાની જોરદાર માગણી કરી હતી.

અરજદારના વકીલ દ્વારા હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે તેમનો અસીલ માત્ર એક ગ્રાહક તરીકે તે હોટલમાં ગયો હતો. તેની પાસે એવા કોઈ જ પુરાવા નથી કે તે હોટલનું સંચાલન કરતો હતો અથવા તેણે કોઈ પણ વ્યક્તિને દેહવ્યાપાર માટે ફસાવીને કે લાવીને મેળવ્યા હતા. માત્ર સ્થળ પર હાજરીના આધારે તેની સામે ગંભીર ગુનાનો કેસ બનાવવો અયોગ્ય છે.

હાઈકોર્ટે આ કેસના તમામ તથ્યો, દસ્તાવેજો તથા ITPA કાયદાની સંબંધિત કલમો અને જોગવાઈઓનું ઝીણવટપૂર્વક પરીક્ષણ કર્યું હતું. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે માત્ર દેહવ્યાપારના અડ્ડા પર ગ્રાહક તરીકે હાજર રહેવું એ કાયદાકીય રીતે અડ્ડો ચલાવવાનો ગુનો સાબિત કરતું નથી. તે જ રીતે, સ્થળ પર માત્ર હાજરીના આધારે કોઈ વ્યક્તિએ અન્ય કોઈને દેહવ્યાપાર માટે મેળવી હોવાનું પણ અનુમાન લગાવી શકાય નહીં.

આ સ્પષ્ટ કાનૂની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત હાઈકોર્ટે અરજદાર સામે વર્ષ ૨૦૧૦માં નોંધાયેલી એફઆઇઆર અને તેની સાથે જોડાયેલી તમામ ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરી દીધી છે. હાઈકોર્ટના આ મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયથી ITPA કાયદા હેઠળ દેહવ્યાપારનો ધંધો કે અડ્ડો ચલાવનાર અપરાધી અને માત્ર ગ્રાહક તરીકે સ્થળ પર હાજર રહેનાર વ્યક્તિ વચ્ચેના તફાવત અંગે મહત્વપૂર્ણ કાનૂની માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું છે.