ભારત તેની એલપીજી માંગનો લગભગ અડધો ભાગ આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. તેથી, સ્થિર, વિશ્વસનીય અને ઓછી કિંમતના સ્ત્રોતો મહત્વપૂર્ણ છે. સોમવારે કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ પુરી દ્વારા કરવામાં આવેલી જાહેરાત અનુસાર, અમેરિકા સાથેનો કરાર માઉન્ટ બેલેવ્યુ બેન્ચમાર્ક પર આધારિત છે, જેને વૈશ્વિક એલપીજી બજારમાં પારદર્શક અને સ્થિર કિંમત નિર્ધારણ પ્રણાલી માનવામાં આવે છે.

અત્યાર સુધી, ભારત મુખ્યત્વે એલપીજી આયાત માટે ગલ્ફ દેશો પર આધાર રાખતું હતું. જો કે, અમેરિકા સાથેનો આ પ્રથમ પ્રકારનો કરાર બંને દેશો વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક ઉર્જા સહયોગને મજબૂત બનાવશે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ કરાર આગામી વર્ષોમાં એલએનજી, ક્રૂડ ઓઇલ અને સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષેત્રોમાં નવી શક્યતાઓ ખોલી શકે છે.આ કરાર હેઠળ, 2026માં યુએસથી 2.2 મિલિયન ટન એલપીજી આયાત કરવામાં આવશે. આ કરાર ફક્ત એક વર્ષ માટે છે. આવતા વર્ષે યુએસથી આયાત કરાયેલ એલપીજી ભારતની કુલ આયાતના 10%નું પ્રતિનિધિત્વ કરશે. આ આયાત યુએસ ગલ્ફ કોસ્ટ પ્રદેશમાંથી આવશે અને સીધી ભારતીય બંદરો પર પહોંચશે.

ભારતની ત્રણ સરકારી માલિકીની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ યુએસ ઉત્પાદકો સાથે મહિનાઓની વાટાઘાટો પછી આ કરાર પર પહોંચી છે. આનાથી માત્ર પુરવઠાનું જોખમ ઘટશે નહીં પરંતુ ભાવમાં વધઘટની અસર પણ મર્યાદિત થશે. જો 2026 માં વૈશ્વિક બજારમાં ઉથલપાથલ થાય છે, તો ભારત પાસે લાંબા ગાળાનો, સ્થિર ભાવ કરાર હશે.

ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ

ભારત દ્વારા આ પહેલ એક વ્યૂહાત્મક સંકેત પણ મોકલે છે કે દેશ ઊર્જા સુરક્ષાના નવા મોડેલ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. આ કરારના ત્રણ મુખ્ય ફાયદા થશે. પ્રથમ, ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં સુધારો, ગ્રાહકો માટે સ્થિર ભાવોનું રક્ષણ અને જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓની નાણાકીય મજબૂતાઈ. ગયા વર્ષે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાંધણ ગેસના ભાવમાં 60% થી વધુનો વધારો થયો હતો, છતાં ઉજ્જવલા ગ્રાહકોને ₹500-₹550 માં સિલિન્ડર મળતા રહ્યા, અને સરકારે ₹40,000 કરોડથી વધુની સબસિડી આપીને ભાવ સ્થિર રાખ્યા. અમેરિકા સાથેનો આ લાંબા ગાળાનો કરાર ભવિષ્યમાં ભાવ નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ કરી શકે છે, જેનાથી સબસિડીનો બોજ ઓછો થવાની શક્યતા વધી શકે છે.

ભારતમાં એલપીજી ઉત્પાદનની વર્તમાન સ્થિતિ

નાણાકીય વર્ષ 2024 માં 13 મિલિયન ટન એલપીજી ઉત્પાદન કુલ વપરાશના 42 ટકા હતું.

આયાત લગભગ 67 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ હતી.

નાણાકીય વર્ષ 2025 માં દર મહિને 1 મિલિયન ટન એલપીજી ઉત્પાદન.

10 વર્ષમાં એલપીજી ઉત્પાદનમાં 30 ટકાનો વધારો થયો.

છેલ્લા દાયકા દરમિયાન માંગ 32 ટકા વધી.

આયાત નિર્ભરતા વધી રહી છે.

દેશમાં કુલ એલપીજી વપરાશ 31 મિલિયન ટન છે.

66 ટકા આયાત કરવી પડે છે.

2023-24 માં આયાત 20.1 મિલિયન ટન હતી.

2024-25 માં 20.5 મિલિયન ટન આયાત કરવામાં આવશે.

મધ્ય પૂર્વીય દેશોમાંથી મહત્તમ આયાત.

યુએઈથી 8.1 મિલિયન ટન આયાત.

કતાર થી 5 મિલિયન ટન.

કુવૈત થી 3.4 મિલિયન ટન.

સાઉદી અરેબિયા થી 3.3 મિલિયન ટન આયાત.

ભારતે યુએસ પાસેથી યુકે જેવા કરારની માંગણી

ભારત અને યુએસ દ્વિપક્ષીય વેપાર 500 બિલિયન ડોલર સુધી વધારવા માંગે છે, 2030 સુધીમાં એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભારત અને યુકે વચ્ચે થયેલા વેપાર કરાર જેવો જ વેપાર કરાર થઈ શકે છે.અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે બંને દેશો વચ્ચે સેવાઓ, ડિજિટલ વેપાર, રોકાણ અને પરસ્પર બજાર ઍક્સેસ પર નવી વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. ભારતનો યુએસને આપેલો તાજેતરનો પ્રસ્તાવ બેવડી સામાજિક સુરક્ષા જવાબદારીમાંથી રાહત આપવા પર કેન્દ્રિત છે.

યુકે સાથે થયેલા કરારના આધારે, ભારત યુએસમાં કામચલાઉ રીતે કામ કરતા ભારતીય કર્મચારીઓ અને તેમના નોકરીદાતાઓને બેવડી સામાજિક સુરક્ષા જવાબદારીમાંથી મુક્તિ આપવા માંગે છે.આ આઈટી અને સેવાઓ વેપારમાં રોકાયેલા ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે મોટી રાહત સાબિત થશે. આ કરાર એકબીજાના દેશમાં કામ કરતા કામદારો માટે સામાજિક સુરક્ષાના બેવડા કરવેરા અટકાવે છે.

નવેમ્બરના અંત સુધીમાં ઔપચારિક જાહેરાત થવાની અપેક્ષા

ઘણા રાઉન્ડની ચર્ચાઓ પછી, ભારત-યુએસ વેપાર કરાર હવે લગભગ તૈયાર માનવામાં આવે છે, અને નવેમ્બરના અંત સુધીમાં ઔપચારિક જાહેરાત થવાની અપેક્ષા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, યુએસ ભારત પર લાદવામાં આવેલા દંડ ટેરિફને પાછો ખેંચવા તૈયાર છે, જ્યારે ભારત યુએસ કૃષિ ઉત્પાદનો માટે તેનું બજાર આંશિક રીતે ખોલશે.બંને દેશો તાજેતરના મહિનાઓમાં વધતા વેપાર તણાવને ઘટાડવા સંમત થયા છે. રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદી પર ટેરિફ અંગેના વિવાદના ઉકેલથી સોદાનો માર્ગ મોકળો થયો છે. ઓક્ટોબરમાં રશિયાથી ભારતની આયાતમાં ઘટાડો થયા પછી આ વિવાદ વ્યવહારીક રીતે સમાપ્ત થઈ ગયો હતો.દરમિયાન, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે બંને દેશો "વાજબી વેપાર કરાર" ની નજીક છે જે ઊર્જા વેપાર અને રોકાણને નવી દિશા આપશે. બંને પક્ષો હવે પરસ્પર ટેરિફ દરોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે કામ કરી રહ્યા છે, જેમાં 12-15 ટકા અને 15-19 ટકાના બે સ્લેબ પર વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે.