#aajkaal team

અમેરિકાએ રશિયન તેલ કંપનીઓ (રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ) પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા છે, જેનાથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર ખોરવાઈ ગયું છે. આ પ્રતિબંધો યુક્રેન યુદ્ધ માટે ભંડોળ અટકાવવાના નામે લાદવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સૌથી મોટી અસર ભારત પર થવાની ધારણા છે, જે તેની તેલ જરૂરિયાતોના આશરે 35-40 ટકા રશિયા પાસેથી આયાત કરે છે. રશિયા 2022 થી ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયર રહ્યો છે, જેના કારણે સસ્તા તેલ દ્વારા ભારતને અબજો ડોલરની બચત થઈ છે. આ પ્રતિબંધો ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકી શકે છે, પરંતુ વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોની શોધ કરીને પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

22-23 ઓક્ટોબરના રોજ, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયાની બે સૌથી મોટી તેલ કંપનીઓ રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ સામે પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી. આ પ્રતિબંધો રશિયન સંપત્તિઓને સ્થિર કરે છે અને યુએસ અને અન્ય કંપનીઓને તેમની સાથે વ્યવસાય કરતા અટકાવે છે. યુએસની જેમ યુરોપિયન યુનિયને પણ રશિયન તેલ કંપનીઓ સામે પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી છે.

યુએસ અને ઇયુ દલીલ કરે છે કે મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાના ભંડોળને નબળું પાડવાનો છે, જ્યાં રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ વાર્ષિક અબજો ડોલરનું ઉત્પાદન કરે છે. વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં 5-7%નો વધારો થયો છે, જેમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ $65-70 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયું છે. ચીન અને ભારત જેવા મુખ્ય ખરીદદારો હવે રશિયન તેલની ખરીદી ઘટાડી રહ્યા છે, જેના કારણે રશિયાની આવકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે.

ભારત પર આર્થિક અને ઉર્જા અસરો

ભારત દરરોજ રશિયાથી સરેરાશ 1.5-1.7 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ તેલની આયાત કરે છે, જે કુલ આયાતના 35-40% છે. પ્રતિબંધોથી આયાતમાં 40-50% ઘટાડો થઈ શકે છે, જેના પરિણામે વાર્ષિક $2-3 બિલિયનનો વધારાનો બોજ પડી શકે છે. તેલ આયાત બિલમાં વધારો ફુગાવો તરફ દોરી શકે છે, અને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં 5-7% વધારો શક્ય છે, જે સામાન્ય ગ્રાહકોને અસર કરશે. આર્થિક રીતે, GDP પર 0.2-0.5% ની નકારાત્મક અસર પડી શકે છે, કારણ કે ઉર્જા ખર્ચમાં વધારો ઉદ્યોગ અને પરિવહનને અસર કરશે. અમેરિકાએ આ પ્રતિબંધોને કારણે ભારત પર પહેલાથી જ 25-50% ટેરિફ લાદી દીધો છે, પરંતુ ભારત સરકારે રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને તેલ ખરીદવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો છે.

મુખ્ય ભારતીય કંપનીઓ પર અસર

રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ 21 નવેમ્બર, 2025 સુધીમાં ભારતના સૌથી મોટા રશિયન તેલ ખરીદનાર રોઝનેફ્ટ સાથેના લાંબા ગાળાના કરારો સમાપ્ત કરવાનું વિચારી રહી છે. કંપની દરરોજ 500,000 બેરલ આયાત કરતી હતી, પરંતુ હવે સ્પોટ ખરીદી પણ સ્થગિત કરવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે તેની કમાણી ₹3,000-3,500 કરોડની અસર થશે. રોઝનેફ્ટની પેટાકંપની નાયરા એનર્જી પણ પ્રભાવિત થઈ છે, રિફાઇનરી ક્ષમતા 70-80% પર કાર્યરત છે અને નિકાસ ઘટી રહી છે.

ઇન્ડિયન ઓઇલ અને ભારત પેટ્રોલિયમ જેવી સરકારી માલિકીની કંપનીઓ શરૂઆતમાં યુરોપિયન વેપારીઓ દ્વારા આયાત કરવાનું ચાલુ રાખી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળાની મુશ્કેલીઓ વધશે. આ ફેરફારો રિફાઇનિંગ માર્જિનને અસર કરશે, પરંતુ નવા બજારો પણ તકો પૂરી પાડી શકે છે.

ભારત પાસે આ વિકલ્પો 

ભારત પાસે મધ્ય પૂર્વ (સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ), આફ્રિકા (નાઇજીરીયા, અંગોલા), બ્રાઝિલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો છે. રિલાયન્સ પહેલાથી જ મધ્ય પૂર્વમાંથી સ્પોટ કાર્ગો ખરીદી રહી છે, જે દરરોજ 1 મિલિયન બેરલ સપ્લાય કરી શકે છે. OPEC+ પાસેથી વધારાનું ઉત્પાદન માંગવામાં આવી રહ્યું છે, અને સ્થાનિક નવીનીકરણીય ઊર્જા (સૌર, ઇથેનોલ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. સરકાર 90-દિવસનો તેલ અનામત જાળવી રહી છે અને 2030 સુધીમાં આયાત નિર્ભરતાને 77% થી ઘટાડીને 65% કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે. જોકે વૈકલ્પિક તેલ 5-10% વધુ મોંઘા હશે, આ પ્રતિબંધો ભારતને ઊર્જા વૈવિધ્યકરણ તરફ ધકેલશે, જે લાંબા ગાળે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. આર્થિક પડકારોથી આગળ, આગામી દિવસો રશિયા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે ભારતના સંતુલન માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.