ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી શેરબજાર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરનારા સામાન્ય નાગરિકોની સંખ્યામાં અભૂતપૂર્વ વધારો જોવા મળ્યો છે. જો કે, બજારના આ ગ્રોથ વચ્ચે રોકાણકારો છેતરપિંડીનો ભોગ ન બને અને યોગ્ય જગ્યાએ નાણાં રોકીને મહત્તમ નફો મેળવી શકે, તે માટે કેપિટલ માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) સહિત તમામ ફંડ હાઉસ સતત જાગૃતિ અભિયાન ચલાવી રહ્યા છે.

નેશનલ સેન્ટર ફોર ફાઇનાન્સિયલ એજ્યુકેશન (NCFE) ના એક ચોંકાવનારા અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં માત્ર ૨૭ ટકા લોકો જ નાણાકીય રીતે સાક્ષર (Financially Literate) છે. આ સ્થિતિને સુધારવા અને નાના શહેરોના રોકાણકારોને નફાનો સાચો મંત્ર આપવા માટે એક અનોખી પહેલ ‘પૈસા કી પાઠશાલા’ (Paisa Ki Pathshala) ની શરૂઆત કરવામાં આવી છે, જેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ ઇન ઇન્ડિયા (AMFI) સાથે નોંધાયેલી પટનાની અગ્રણી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર કંપની સીડા સર્વિસીસ (SIDA Services) દ્વારા નાણાકીય સાક્ષરતા અને રોકાણકાર શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક ખાસ 'ઇન્વેસ્ટર લર્નિંગ સેન્ટર' શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.

આઈસીઆઈસીઆઈ પ્રુડેન્શિયલના સીઈઓ દ્વારા ઉદ્ઘાટન
આ અદભુત લર્નિંગ સેન્ટરનું સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન આઈસીઆઈસીઆઈ પ્રુડેન્શિયલ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને સીઈઓ (CEO) નિમેષ શાહના હસ્તે કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેન્ટરના માધ્યમથી જ ‘પૈસા કી પાઠશાલા’ પ્રોગ્રામનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ લોન્ચ કરાયો છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રોકાણકારોને પર્સનલ ફાઇનાન્સ, લાંબા ગાળાનું રોકાણ (Long-term Investment) અને ફેમિલી ફાઇનાન્સિયલ પ્લાનિંગ જેવા જટિલ વિષયોને એકદમ સરળ અને રસપ્રદ શૈલીમાં સમજાવવાનો છે.

ક્લાસરૂમ લેક્ચર નહીં, પરંતુ વાતોના વડાં દ્વારા અપાશે જ્ઞાન
આ સેન્ટરમાં ૧૫ થી ૨૦ લોકોના નાના-નાના ગ્રૂપ બનાવીને લર્નિંગ સેશનનું આયોજન કરવામાં આવશે. અહીં પરંપરાગત ક્લાસરૂમની જેમ કંટાળાજનક ભાષણો આપવાના બદલે પરસ્પર ચર્ચા અને સવાલ-જવાબના અંદાજમાં લોકોને સમજણ અપાશે. આ સેશન્સ દરમિયાન નીચે મુજબના મહત્વના વિષયો આવરી લેવાશે:

વસિયતનામું (Will) અને મિલકતનું આયોજન

મોંઘવારી (Inflation) ની રોકાણ પર અસર

સિસ્ટમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન (SIP) ના ફાયદા

લોન કે દેવું લેતી વખતે રાખવાની શિસ્ત

નિવૃત્તિનું આયોજન (Retirement Planning) અને પારિવારિક આર્થિક નિર્ણયો

નાના શહેરોમાં વધ્યો મ્યુચ્યુઅલ ફંડનો ક્રેઝ
અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે શેરબજાર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ માત્ર મોટા મેટ્રો શહેરો પૂરતું મર્યાદિત છે, પરંતુ હવે આ ચિત્ર બદલાયું છે. હાલમાં દેશના કુલ એક્ટિવ એસઆઈપી (SIP) ખાતાઓમાંથી ૫૪ ટકા ખાતાઓ B-30 શહેરો (બીજા અને ત્રીજા સ્તરના નાના શહેરો) માંથી આવે છે. સીડા સર્વિસીસના સ્થાપક સંજીવ દયાલના જણાવ્યા અનુસાર, રોકાણકાર શિક્ષણ ત્યાં સુધી પહોંચવું જોઈએ જ્યાં સામાન્ય લોકો રહે છે અને પોતાના નાના-મોટા નાણાકીય નિર્ણયો લે છે.

ઉંમરના બદલે જીવનના પડાવો પર આધારિત હશે સેશન્સ
આ પાઠશાલાની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેના સેશન્સ ઉંમરના આધારે નહીં, પરંતુ વ્યક્તિના જીવનના વર્તમાન પડાવ (Life Stages) ને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે:

યુવા વર્ગ માટે: એસઆઈપીમાં નિયમિત રોકાણ, માસિક બજેટ બનાવવું અને લોન પ્રત્યે જવાબદાર વલણ રાખવું.

નોકરીયાત અને પરિવારો માટે: મોંઘવારી સામે રક્ષણ, લક્ષ્ય આધારિત નાણાકીય યોજના (Goal-based Planning) અને પરિવારની આર્થિક સુરક્ષા.

​​​​​​​વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે: રિટાયરમેન્ટ ફંડનું વ્યવસ્થાપન, નિયમિત માસિક આવક મેળવવાની યોજના અને પ્રોપર્ટીનું આયોજન.

‘પૈસા કી પાઠશાલા’ ના આ પ્રયાસથી આગામી દિવસોમાં સામાન્ય રોકાણકારો વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે અને સમજી-વિચારીને બજારમાં રોકાણ કરી શકશે, જે લાંબા ગાળે દેશના આર્થિક વિકાસને નવી ગતિ આપશે.