ગુજરાત રાજ્યમાં લાંબા સમયના વિરામ બાદ, એટલે કે પૂરા ૧૫ વર્ષ પછી વસતી ગણતરીની પ્રક્રિયાનો આજથી (૧૭ મેને રવિવાર) વિધિવત પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે. આ વખતની વસતી ગણતરી આધુનિક અને ડિજિટલ માધ્યમોથી સજ્જ હશે, જેમાં નાગરિકોને પોતાની વિગતો જાતે નોંધાવવાની પણ તક આપવામાં આવી રહી છે. આજથી શરૂ થયેલી આ પ્રક્રિયા અંતર્ગત આગામી ૩૧ મે સુધી લોકો ઓનલાઈન માધ્યમથી 'સેલ્ફ એન્યુમેરેશન' એટલે કે પોતાની અને પોતાના પરિવારની માહિતી જાતે જ પોર્ટલ પર અપલોડ કરી શકશે. ડિજિટલાઈઝેશન તરફ વધતા ભારતના કદમ તરીકે આ સુવિધા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.

વસતી ગણતરીનું આ વિશાળ રાષ્ટ્રીય અભિયાન મુખ્યત્વે બે અલગ-અલગ તબક્કામાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ મહાઅભિયાનના પ્રથમ તબક્કાની પ્રત્યક્ષ કામગીરી આગામી ૧ જૂનથી શરૂ થઈને ૩૦ જૂન સુધી ચાલશે. આ એક મહિનાના ગાળા દરમિયાન સરકારી કર્મચારીઓ અને ગણતરીદારો રાજ્યના તમામ ઘરોની મુલાકાત લેશે અને ઘરના મુખ્ય વ્યક્તિ (મોભી) પાસેથી વિગતો મેળવશે. આ પ્રથમ તબક્કામાં હાઉસ લિસ્ટિંગ અને મકાનોની ગણતરી કરવામાં આવશે. જ્યારે વસતી ગણતરીનો બીજો અને આખરી તબક્કો આગામી વર્ષે એટલે કે ૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭થી ૨૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે, જેમાં વસતીની ચોક્કસ સંખ્યા અને અન્ય વસ્તીવિષયક વિગતો આખરી કરવામાં આવશે.

આ પ્રથમ તબક્કાની હાઉસ વિઝિટ દરમિયાન વસતી ગણતરી કરવા આવનાર કર્મચારી દ્વારા ઘરના મુખ્ય વ્યક્તિને કુલ ૩૩ મહત્વના સવાલો પૂછવામાં આવશે. આ સવાલોમાં મકાન નંબર, મકાનની સ્થિતિ, પરિવારના સભ્યોની સંખ્યા, પીવાના પાણી અને વીજળીનો મુખ્ય સ્ત્રોત, શૌચાલય અને બાથરૂમની ઉપલબ્ધતા, રસોઈ ગેસ (LPG/PNG) નું કનેક્શન, ઘરમાં વપરાતા વાહનો, અનાજ અને ઇન્ટરનેટ કે લેપટોપ જેવી ભૌતિક સુવિધાઓની વિગતોનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ સવાલોના સચોટ જવાબોના આધારે જ સરકાર ભવિષ્યની લોકકલ્યાણકારી યોજનાઓનું માળખું તૈયાર કરતી હોય છે.

આ આખા રાજ્યવ્યાપી અભિયાનને સફળ બનાવવા માટે ગુજરાતના તમામ જિલ્લાઓ, મહાનગરપાલિકાઓ, નગરપાલિકાઓ તેમજ છેવાડાના ગામડાઓ સુધી વહીવટી તંત્રને સજ્જ કરવામાં આવ્યું છે. રાજ્યમાં કુલ ૧,૧૦,૫૯૮ હાઉસલિસ્ટિંગ બ્લોક્સ (HLBs) તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ કામગીરીને સમયસર પહોંચી વળવા માટે સમગ્ર ગુજરાતમાં અંદાજે ૧.૧૦ લાખ જેટલા કર્મચારીઓની ફોજ મેદાનમાં ઉતારવામાં આવી છે, જેમાં ૧,૦૯,૦૩૮ પ્રત્યક્ષ ગણતરીદારો (Enumerators) અને ક્ષેત્રિય દેખરેખ માટે ૧૮,૨૫૪ સુપરવાઇઝરોનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ સ્ટાફ કોઈ પણ ભૂલ વગર કામ કરી શકે તે માટે વસતી ગણના અધિકારીઓ દ્વારા તમામને ત્રણ તબક્કામાં સઘન અને ખાસ ટેકનિકલ તાલીમ પણ આપવામાં આવી રહી છે.

બીજી તરફ, વસતી ગણતરીની આ વિશાળ કામગીરી વચ્ચે સરકારી કર્મચારીઓ તરફથી એક ચિંતાનો સૂર પણ ઉઠ્યો છે. રાજ્યના શૈક્ષણિક સંગઠનો, શિક્ષકો અને પ્રોફેસરો દ્વારા વસતી ગણતરીની આ સખત કામગીરીમાંથી તેઓને મુક્ત રાખવામાં આવે તેવી સત્તાવાર માંગણી સરકાર સમક્ષ કરવામાં આવી રહી છે. શિક્ષકોનું કહેવું છે કે શૈક્ષણિક કાર્ય પર આની અસર પડી શકે છે. કર્મચારીઓની આ રજૂઆત અને વ્યાપક માંગ અંગે રાજ્યના વસતી ગણતરી નિયામકે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, શિક્ષકોને આ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવી કે નહીં તે બાબતે રાજ્ય સરકાર તમામ પાસાઓનો વિચાર કરીને ટૂંક સમયમાં જ પોતાનો અંતિમ નિર્ણય જાહેર કરશે.​​​​​​​

આ ૩૩ સવાલો પૂછવામાં આવશે?

મકાન નંબર (શહેર અથવા સ્થાનિક સત્તામંડળ અથવા વસ્તી ગણતરી નંબર)

વસ્તી ગણતરી ઘર નંબર

ઘરના ફ્લોરમાં વપરાતી મુખ્ય સામગ્રી

ઘરની દિવાલમાં વપરાતી મુખ્ય સામગ્રી

ઘરની છતમાં વપરાતી મુખ્ય સામગ્રી

ઘરનો ઉપયોગ

ઘરની સ્થિતિ

પરિવાર નંબર

ઘરમાં સામાન્ય રીતે રહેતા વ્યક્તિઓની કુલ સંખ્યા

ઘરના વડાનું નામ

ઘરના વડાની જાતિ

ઘરના વડા અનુસૂચિત જાતિ/અનુસૂચિત જનજાતિ/અન્યનો છે કે કેમ

ઘરની માલિકીનો દરજ્જો

ઘરમાં રહેવા માટે ઉપલબ્ધ રૂમની સંખ્યા

ઘરમાં રહેતા પરિણીત યુગલોની સંખ્યા

પીવાના પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત

પીવાના પાણીના સ્ત્રોતની ઉપલબ્ધતા

વીજળીનો મુખ્ય સ્ત્રોત

શૌચાલયની ઉપલબ્ધતા

શૌચાલયનો પ્રકાર

ગટર

બાથરૂમની ઉપલબ્ધતા

રસોડાની ઉપલબ્ધતા અને LPG/PNG કનેક્શન

રસોઈ માટે વપરાતું મુખ્ય ઇંધણ

રેડિયો/ટ્રાન્ઝિસ્ટર

ટેલિવિઝન

ઇન્ટરનેટ સુવિધા

લેપટોપ/કોમ્પ્યુટર

ટેલિફોન/મોબાઇલ ફોન/સ્માર્ટફોન ફોન

સાયકલ/સ્કૂટર/મોટરસાયકલ/મોપેડ

કાર/જીપ/વાન

ઘર દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતું મુખ્ય અનાજ

મોબાઇલ નંબર (માત્ર વસ્તી ગણતરી સંબંધિત સંદેશાવ્યવહાર માટે)