ઈરાનમાં અચાનક થયેલા યુદ્ધવિરામ અંગે હવે એક મોટો ખુલાસો થયો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ચીને ઈરાનને વાટાઘાટો માટે મનાવવામાં પડદા પાછળ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. ટ્રમ્પે તો એમ પણ કહ્યું હતું કે તેમને વિશ્વાસ છે કે ચીનની પહેલ વિના આ યુદ્ધવિરામ શક્ય ન હોત. જ્યારે પાકિસ્તાન તો માત્ર મોહરૂ બન્યું હોય તેવો ઘાટ સર્જાયો છે.

અહેવાલો અનુસાર, સીધી રીતે આગળ વધવાને બદલે, ચીને ગુપ્ત રાજદ્વારીનો આશરો લીધો હતો. તેણે પાકિસ્તાન, તુર્કી અને ઇજિપ્ત જેવા દેશો દ્વારા ઈરાનને પોતાનો સંદેશ પહોંચાડ્યો હતો. આ મધ્યસ્થીઓ દ્વારા, ચીને સતત ઈરાનને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે વધતું યુદ્ધ ફક્ત પ્રદેશ માટે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પણ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે ચીને આ ભૂમિકાને સત્તાવાર રીતે સ્વીકારી નથી. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા માઓ નિંગે ફક્ત તમામ પક્ષોને ઇમાનદારી બતાવવા અને શક્ય તેટલી વહેલી તકે સંઘર્ષનો અંત લાવવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે યુદ્ધ વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર માટે ગંભીર ખતરો છે.

જોકે, વિશ્લેષકો માને છે કે ચીન પાસે બેવડી વ્યૂહરચના હતી. એક તરફ, તે ખુલ્લેઆમ યુએસ પ્રસ્તાવનો વિરોધ કરી રહ્યું હતું, જ્યારે બીજી તરફ, તે પડદા પાછળ શાંતિ માટે કામ કરી રહ્યું હતું. આ પોતાને કટોકટીના સમયમાં ઉકેલો શોધવા માટે સક્ષમ જવાબદાર વૈશ્વિક શક્તિ તરીકે દર્શાવવા માટે હતું.

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેમની ટ્રુથઆઉટ સોશિયલ પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે, "પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર સાથેની મારી વાતચીતના આધારે, અને તેમની વિનંતી પર કે હું આજે રાત્રે ઈરાન વિરુદ્ધ આયોજિત વિનાશક કાર્યવાહી બંધ કરું, અને શરત એ છે કે ઈરાન તાત્કાલિક, સંપૂર્ણપણે અને સુરક્ષિત રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા માટે સંમત થાય, હું ઈરાન પર બોમ્બમારો અને હુમલો બે અઠવાડિયા માટે મુલતવી રાખવા સંમત થયો છું.

હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું આ યુદ્ધવિરામ લાંબા સમય સુધી ચાલશે કે તે ફક્ત કામચલાઉ રાહત સાબિત થશે. હાલમાં, એ સ્પષ્ટ છે કે આ યુદ્ધમાં માત્ર લશ્કરી શક્તિ જ નહીં પરંતુ રાજદ્વારી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે અને આ વખતે ચીને આ રમતમાં પોતાની હાજરી મજબૂત રીતે નોંધાવી છે.

એવો અહેવાલ છે કે તેહરાનના સૌથી મોટા વેપારી ભાગીદાર ચીને ઈરાનીઓ સાથે વાત કરી હતી અને યુદ્ધના ઝડપી અંત માટે પોતાનો ટેકો વ્યક્ત કર્યો હતો. અધિકારીઓએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે ચીની અધિકારીઓ પહેલાથી જ ઈરાની અધિકારીઓ સાથે સંપર્કમાં હતા. એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે બેઇજિંગ મુખ્યત્વે પાકિસ્તાન, તુર્કી અને ઇજિપ્ત જેવા મધ્યસ્થી સાથે કામ કરી રહ્યું છે. યુદ્ધને રોકવા માટે ચીને પણ પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

ગઈકાલે ચીને આ મુદ્દા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ચીની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા માઓ નિંગે કહ્યું હતું કે, બધા પક્ષોએ પ્રામાણિકતા બતાવવી જોઈએ અને આ યુદ્ધને શક્ય તેટલી વહેલી તકે સમાપ્ત કરવું જોઈએ, જે ક્યારેય શરૂ થવું જોઈતું ન હતું. તેણીએ ઉમેર્યું હતું કે ચીન આ સંઘર્ષની વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઉર્જા સુરક્ષા પર શું અસર પડશે તે અંગે ખૂબ ચિંતિત છે.

નોંધનીય છે કે પાકિસ્તાને અગાઉ ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના યુદ્ધમાં મધ્યસ્થી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જોકે, ઈરાને પાકિસ્તાનના મધ્યસ્થી પ્રસ્તાવને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો હતો. આ કરારમાં 45 દિવસના યુદ્ધવિરામની માંગ કરવામાં આવી હતી. ઈરાને સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે તે ફક્ત પોતાની શરતો પર જ સમાધાન કરશે. હવે, ચીનના સમજાવટ હેઠળ, ઈરાન યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયું છે.

ચીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનને ટેકો આપ્યો

યુદ્ધવિરામ પહેલા, ચીનનું વલણ વધુ સ્પષ્ટ થયું જ્યારે તેણે રશિયા સાથે મળીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વેપારી જહાજોને સુરક્ષિત રાખવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વધારવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવને વીટો કર્યો હતો. અમેરિકાએ આ પગલાની આકરી ટીકા કરી હતી. યુએનમાં અમેરિકાના રાજદૂત માઈક વોલ્ટ્ઝે કહ્યું કે ચીન અને રશિયા તળિયે પહોંચી ગયા છે અને એવા સમયે ઈરાનનો પક્ષ લઈ રહ્યા છે જ્યારે તે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓને જોખમમાં મૂકી રહ્યું હતું. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ઈરાન સ્ટ્રેટ બંધ કરીને વિશ્વ અર્થતંત્રને બંધક બનાવી રહ્યું છે.

પાકિસ્તાનનો યુદ્ધવિરામમાં મધ્યસ્થી કરવાનો દાવો

આ સમગ્ર ઘટનામાં પાકિસ્તાને પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીત માટે ઇસ્લામાબાદની પસંદગી કરવામાં આવી હતી, જે સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાને મુખ્ય મધ્યસ્થી તરીકે કામ કર્યું હતું. જોકે, ટ્રમ્પના નિવેદનથી એ ધારણા મજબૂત થઈ છે કે વાસ્તવિક રણનીતિ ચીનના હાથમાં છે, અને પાકિસ્તાનનો ઉપયોગ ફક્ત મોહરા તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો.​​​​​​​

યુદ્ધવિરામ પછી ઈરાને શું કહ્યું?

યુદ્ધવિરામનો ઈરાન તરફથી તીવ્ર પ્રતિભાવ મળ્યો છે. ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલે જણાવ્યું છે કે ઈરાને યુદ્ધમાં બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામને મંજૂરી આપી છે. નિવેદનમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તે શુક્રવારથી ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા સાથે વાટાઘાટો કરશે. જોકે, નિવેદનમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે યુદ્ધ હજુ સમાપ્ત થયું નથી. આનો અર્થ એ નથી કે યુદ્ધ સમાપ્ત થઈ ગયું છે. અમારી આંગળીઓ હજુ પણ ટ્રિગર પર છે, અને જો દુશ્મન સહેજ પણ ભૂલ કરશે, તો તેઓ સંપૂર્ણ તાકાતથી જવાબ આપશે.