સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને ભારતના 'આયર્ન મેન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમનું જીવન અને કાર્ય ભારતના એકીકરણમાં મહત્વનું છે. સૌરાષ્ટ્ર્ર (કઠિયાવાડ)માં સરદાર પટેલની ભૂમિકા અત્યતં નોંધપાત્ર છે. આ પ્રદેશમાં ૨૦૦થી વધુ નાના-મોટા રજવાડાંઓ હતાં અને સરદાર પટેલના પ્રયાસોથી જ તે ભારત સાથે વિલિન થયા હતા. આઝાદી પછી, ભારતમાં ૫૬૫ રજવાડાઓ હતા, જેમાંથી સૌરાષ્ટ્ર્રમાં ૨૨૨ રજવાડાંઓનો સમાવેશ થતો હતો. સરદાર પટેલ જે-તે સમયે ભારતના ડેપ્યુટી પ્રધાનમંત્રી અને ગૃહમંત્રી હતા. તેમણે તેમના કૌશલ્ય અને વાતાવરણથી આ રજવાડાઓને ભારત સાથે જોડવા પ્રેર્યા. મહાત્મા ગાંધીના પ્રભાવ સાથે મળીને તેમણે રજાઓને 'ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ ઓફ એકસેશન' પર હસ્તાક્ષર કરાવ્યા. 

ભાવનગર રજવાડાનું પ્રથમ વિલય: ભાવનગરના મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજીએ સરદાર પટેલને તેમનું રાજ્ય સોપ્યું, જે ભારતમાં પ્રથમ વિલય હતો.

જુનાગઢનો વિવાદ: જુનાગઢના નવાબે પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યેા, પરંતુ સરદાર પટેલે ભારતીય સેનાને મોકલીને તેને ભારતમાં જોડયું નવાબ પોતાના કૂતરા સાથે પાકિસ્તાન ભાગી ગયા.

સૌરાષ્ટ્ર્ર રાજ્યની રચના: ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮ના રોજ સરદાર પટેલે 'યુનાઇટેડ સ્ટેટ ઓફ કઠિયાવાડ' (પછી સૌરાષ્ટ્ર્ર તરીકે ઓળખાયું) નું ઉદ્દાટન કર્યુ આમાં ૨૦૦થી વધુ રજવાડાઓનો સમાવેશ થયો. જામસાહેબ ઓફ નવાનગર આ રાજ્યના રાજપ્રમુખ બન્યા. જવાહરલાલ નેહરૂએ તેમને પત્ર લખીને કહ્યું કે આ ભારતના ઇતિહાસનું મહત્વનું પગલું છે. ૧૯૫૬માં સૌરાષ્ટ્ર્ર બોમ્બે રાજ્યમાં વિલીન થયું અને ૧૯૬૦માં ગુજરાતની રચના સાથે તે ગુજરાતનો ભાગ બન્યું.

સોમનાથ મંદિરનું પુનર્નિર્માણ: સરદાર પટેલે સૌરાષ્ટ્ર્રના પ્રાચીન સોમનાથ મંદિરના નાશ પછી તેનું પુન:નિર્માણ કરાવ્યું. આ તેમના હિન્દુ ધર્મ અને સાંસ્કૃતિક વારસા પ્રત્યેના સમર્પણનું પ્રતીક છે.

વ્યકિતગત જોડાણ: સરદાર પટેલ પટીદાર સમુદાય (લેવા અને કડવા)માંથી આવતા હતા, જે સૌરાષ્ટ્ર્રમાં વ્યાપક છે. તેમનું જીવન સ્વતંત્રતા સંગ્રામ અને રાષ્ટ્ર્રનિર્માણમાં સમર્પિત હતું.

મહત્વ અને વારસો: સરદાર પટેલે સૌરાષ્ટ્ર્રને ભારતના નકશામાં જોડીને દેશની અખંડતા મજબૂત કરી. તેમના પ્રયાસો વિના આ પ્રદેશ અલગ રહ્યો હોત. આજે, ૩૧ ઓકટોબરને રાષ્ટ્ર્રીય એકતા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. તેમની જન્મજયંતિ છે. સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી (નર્મદા નદી પર) તેમના યોગદાનનું પ્રતીક છે.​​​​​​​

સોમનાથ મંદિરના પુન:નિર્માણની તવારિખ

સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે સોમનાથ મંદિરના પુન:નિર્માણની પ્રેરણા અને નેતૃત્વ આપ્યું

૧. ૧૯૪૭માં પ્રસ્તાવ: જુનાગઢ વિલય પછી સરદારે સોમનાથને ખંડેર જોઈને તેના પુનર્નિર્માણનો નિર્ણય કર્યો.

૨. ટ્રસ્ટની રચના: ૧૯૪૮માં સોમનાથ ટ્રસ્ટ બનાવ્યું, જેમાં કે.એમ. મુનશી અને એન.વી. ગડગીલ મુખ્ય હતા.

૩ સરકારી સમર્થન: ગાંધીજીની સલાહ મુજબ સરકારી નાણાં વગર, જનતાના દાનથી બાંધકામની શરૂઆત કરાવી.

૪. શિલાન્યાસ: ૧૧ મે ૧૯૫૧ના રોજ પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિએ શિલાન્યાસ કર્યો.

૫. સાંસ્કૃતિક પુનત્થાન: તેને રાષ્ટ્ર્રીય ગૌરવનું પ્રતિક બનાવ્યું.

સરદારના અવસાન પછી પણ તેમના વિઝન મુજબ મંદિર પૂર્ણ થયું. આ તેમના હિન્દુ વારસા અને રાષ્ટ્ર્રીય એકતા પ્રત્યેના સમર્પણનું પ્રતિક છે