ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઇ)એ દેશમાં સતત વધી રહેલા ડિજિટલ વ્યવહારોને વધુ સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનાવવા માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણય લીધો છે. આગામી એક એપ્રિલ, 2026થી દેશમાં થતા તમામ પ્રકારના ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે 'ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન' (ટુએફએ) પ્રક્રિયાને ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. આ નવા નિયમો યુપીઆઇ, ડેબિટ/ક્રેડિટ કાર્ડ અને ડિજિટલ વોલેટ જેવા તમામ માધ્યમોને લાગુ પડશે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઓનલાઇન છેતરપિંડી અને સાયબર ક્રાઇમ પર લગામ લગાવવાનો છે.

નવા નિયમો મુજબ, હવે દરેક પેમેન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શનને પૂર્ણ કરવા માટે ગ્રાહકોએ સુરક્ષાના બે સ્તરોમાંથી પસાર થવું પડશે. આમાં સામાન્ય રીતે પ્રથમ સ્તરમાં યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડ અથવા પિનનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે બીજા સ્તરમાં મોબાઇલ પર આવતો ઓટીપી (વન ટાઈમ પાસવર્ડ), બાયોમેટ્રિક ફિંગરપ્રિન્ટ અથવા ફેસ આઈડી જેવા વિકલ્પો ફરજિયાત રહેશે. અત્યાર સુધી કેટલાક પ્લેટફોર્મ પર નાના ટ્રાન્ઝેક્શન માટે આ પ્રક્રિયા વૈકલ્પિક હતી, પરંતુ હવે સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપીને તેને દરેક વ્યવહાર માટે અનિવાર્ય બનાવવામાં આવી છે.

આર્થિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ફેરફારથી સામાન્ય ગ્રાહકોના રોજિંદા વ્યવહારોમાં બહુ મોટો તફાવત જોવા મળશે નહીં. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારતમાં મોટાભાગના ગ્રાહકો પહેલેથી જ ગૂગલ પે, ફોનપે કે બેંકિંગ એપ્સમાં પિન અને ઓટીપીનો ઉપયોગ કરવા ટેવાયેલા છે. જોકે, આ નિયમ લાગુ થવાથી તે પેમેન્ટ ગેટવે કે એપ્સ પર સુરક્ષાનું કવચ મજબૂત બનશે જ્યાં અત્યાર સુધી સુરક્ષામાં થોડી ઘણી છૂટછાટ મળતી હતી. ખાસ કરીને 'ટેપ એન્ડ પે' અને સબસ્ક્રિપ્શન આધારિત પેમેન્ટ્સમાં સુરક્ષાના નવા માપદંડો જોવા મળી શકે છે.

આરબીઆઇના આ કડક વલણ પાછળનું મુખ્ય કારણ ડિજિટલ યુગમાં વધી રહેલી નાણાકીય છેતરપિંડી છે. હેકર્સ અને સ્કેમર્સ અવારનવાર નિર્દોષ લોકોના ખાતામાંથી પૈસા ચોરી કરવા માટે અવનવી રીતો અપનાવતા હોય છે. 'ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન' એક એવું મજબૂત પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે કે જેમાં જો કોઈ પાસે તમારો પાસવર્ડ હોય, તો પણ તે બીજા સુરક્ષા સ્તર (જેમ કે તમારા ફોન પર આવતો ઓટીપી) વગર વ્યવહાર પૂર્ણ કરી શકશે નહીં. આમ, 2026થી ભારતનું ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ વિશ્વમાં સૌથી સુરક્ષિત ગણાતા માળખામાં સ્થાન પામશે.