મધ્ય પૂર્વ (વેસ્ટ એશિયા) માં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય તણાવની સીધી અસર હવે ભારતીય અર્થતંત્ર અને બેંકિંગ સિસ્ટમ પર દેખાવા લાગી છે. અત્યાર સુધી આ યુદ્ધના કારણે માત્ર એલપીજી (LPG) ની અછત અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધારાનું જોખમ હતું, પરંતુ હવે વિદેશમાં વસતા ભારતીયો (NRIs) પણ ચિંતિત બન્યા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજા આંકડા અનુસાર માર્ચ મહિનામાં એનઆરઆઈ નાગરિકોએ ભારતીય બેંક ખાતાઓમાંથી આશરે ૨ અબજ ડૉલર (અંદાજે ₹૧૬,૬૦૦ કરોડથી વધુ) ની જંગી રકમનો ઉપાડ કર્યો છે.

આરબીઆઈના અહેવાલ મુજબ, માર્ચ મહિનામાં એનઆરઆઈ નાગરિકો દ્વારા ભારતમાં પૈસા જમા કરાવવાને બદલે ખાતામાંથી નાણાં ઉપાડવાનું વલણ વધારે જોવા મળ્યું છે. આ મોટા ઉપાડના કારણે ભારતમાં કુલ એનઆરઆઈ ડિપોઝિટ (NRI Deposits) ઘટીને ૧૬૫.૬૫ અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે, જે તેના અગાઉના મહિનામાં ૧૬૭.૫૮ અબજ ડૉલર હતી.

વાર્ષિક કમાણી પર પણ પડી અસર
આ મોટા પાયે થયેલા ઉપાડના કારણે વાર્ષિક ધોરણે એનઆરઆઈ ડિપોઝિટની કુલ આવકમાં ઘટાડો નોંધાયો છે:

નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬: આ વર્ષે કુલ એનઆરઆઈ ડિપોઝિટ પ્રવાહ ૧૪.૪૧ અબજ ડૉલર રહ્યો છે.

પાછલું નાણાકીય વર્ષ: આની સરખામણીએ અગાઉના નાણાકીય વર્ષમાં આ આંકડો ૧૬.૧૬ અબજ ડૉલર હતો.

કયા બેંક ખાતાઓ પર સૌથી વધુ અસર પડી?
બેંકિંગ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્યત્વે પશ્ચિમ એશિયા (ખાડી દેશો) માં કામ કરતા ભારતીયો જે ખાતાઓનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કરે છે, તેમાંથી જ સૌથી વધુ નિકાસ થઈ છે. આરબીઆઈના આંકડા મુજબ:

NRE (નોન-રેસિડેન્ટ એક્સટર્નલ) એકાઉન્ટ: આ ખાતાઓમાં જમા રકમ અગાઉના ૯૯.૭૭ અબજ ડૉલરથી ઘટીને ૯૮.૫૬ અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે.

NRO (નોન-રેસિડેન્ટ ઓર્ડિનરી) એકાઉન્ટ: આ બચત ખાતાઓમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે અને કુલ જમા રકમ ૩૪.૦૯ અબજ ડૉલરથી ઘટીને ૩૩.૩૩ અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે.

FCNR(B) એકાઉન્ટ: આ વિદેશી ચલણ આધારિત ખાતામાં નજીવો વધારો જોવા મળ્યો છે અને તે ૩૩.૭૬ અબજ ડૉલર પર પહોંચી ગયું છે.

શા માટે એનઆરઆઈ નાગરિકો પૈસા ઉપાડી રહ્યા છે?
અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બેંકરોના મતે, મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ લાંબું ખેંચાવાની આશંકા વચ્ચે વિદેશમાં વસતા ભારતીયોમાં અસુરક્ષાની ભાવના વધી છે. કટોકટીના સમયે રોકડ (લિક્વિડિટી) ની જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા અને સુરક્ષિત રોકાણના અન્ય વિકલ્પો તરફ વળવા માટે એનઆરઆઈ રોકાણકારો ભારતમાંથી પોતાના નાણાં પાછા ખેંચી રહ્યા છે.

બેંકિંગ સિસ્ટમ અને અર્થતંત્ર પર આગામી જોખમ
વરિષ્ઠ બેંકરોના જણાવ્યા અનુસાર જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ વિવાદ ટૂંક સમયમાં નહીં ઉકેલાય, તો આગામી દિવસોમાં ભારતીય બેંકો પર દબાણ વધુ વધશે. એનઆરઆઈ ડિપોઝિટમાં થનારો મોટો ઘટાડો ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડની અછત સર્જી શકે છે અને તેનાથી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) ના પ્રવાહ પર પણ નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.