પારિવારિક ગિફ્ટ (ભેટ) સંબંધિત એક મહત્ત્વપૂર્ણ કેસમાં, એક ભાઈએ પોતાની બે પરણિત બહેનો પાસેથી મળેલી રકમ પર આવકવેરા વિભાગે (Income Tax Department) મોકલેલા નોટિસ સામે કોર્ટમાં કેસ જીતી લીધો છે. ઇન્કમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) આગ્રાએ ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરીને ભાઈની તરફેણમાં ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. આ કેસ ગિફ્ટ ડીડ અને પારિવારિક લેવડદેવડમાં દસ્તાવેજીકરણનું મહત્ત્વ સમજાવે છે.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

આગ્રાના શ્રી મહેશ્વરી નામના કરદાતાને તેમની બે પરણિત બહેનો પાસેથી પૈસા મળ્યા હતા:

• એક બહેન (દિલ્હી નિવાસી) પાસેથી ₹૨.૭૪ લાખ (અહેવાલમાં ભૂલ હોઈ શકે, કદાચ ₹૧૦.૯૪ લાખનો ઉલ્લેખ છે)
  
  

• બીજી બહેન પાસેથી ₹૬.૨૫ લાખ તેમણે આ રકમનો તેમના વ્યવસાયમાં રોકાણ કર્યું હતું. આકારણી વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭ માટે ITR ફાઇલ કરતી વખતે, તેમણે ₹૧૦ લાખની આવક દર્શાવી હતી.

૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૭ ના રોજ તેમને આવકવેરાની કલમ ૧૪૩(૨) હેઠળ નોટિસ મળી, જેમાં ટેક્સ અધિકારી (AO) એ ફર્મમાં તેમની મૂડી (Capital) માં થયેલા વધારા પર સવાલ ઉઠાવ્યો. ભાઈએ દલીલ કરી કે આ રકમ તેમની બહેનો તરફથી મળેલી ગિફ્ટ છે.

આવકવેરા વિભાગનો વાંધો

કર અધિકારીએ દસ્તાવેજી પુરાવાઓ હોવા છતાં, દિલ્હી નિવાસી બહેન તરફથી મળેલી રકમ (₹૧૦.૯૪ લાખ) અને બીજી બહેન તરફથી મળેલી ₹૬.૨૫ લાખની ગિફ્ટ પર શંકા વ્યક્ત કરી.

• કારણ: AO એ દલીલ કરી કે બહેનોની રિટર્નનું સ્ક્રુટિની (વિગતવાર ચકાસણી) થયું નથી અને દિલ્હી વાળી બહેનની 'સેલ ડીડ' માં રોકડ વ્યવહાર દર્શાવ્યો નથી.
  
  

• આરોપ: આથી, તેમણે કલમ ૬૮ હેઠળ આ રકમને 'અનએક્સપ્લેઇન્ડ કેશ ક્રેડિટ' (Unexplained Cash Credit) ગણીને કરપાત્ર આવકમાં ઉમેરી દીધી. CIT(A) એ પણ AO ના આ નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો.

ITAT તરફથી ભાઈના પક્ષમાં મોટો ચુકાદો

કરદાતા મહેશ્વરીએ આ નિર્ણયને ITAT આગ્રામાં પડકાર્યો. CA ડૉ. સુરેશ સુરાણાના જણાવ્યા અનુસાર, ITAT એ દસ્તાવેજોની ઝીણવટભરી તપાસ કરી અને કરદાતાની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો.

• ગિફ્ટ માન્ય: ITAT એ નોંધ્યું કે બંને મહિલાઓ કરદાતાની સગી બહેનો છે, તેથી પરિવારમાં ગિફ્ટ આપવી તે સ્વાભાવિક (Natural) છે.
  
  

• સ્રોત સ્થાપિત: દિલ્હી નિવાસી બહેનનો રકમનો સ્રોત પ્રોપર્ટીના વેચાણમાંથી હતો, જેના પર કેપિટલ ગેઇન ટેક્સ પણ ચૂકવવામાં આવ્યો હતો.
  
  

• ટ્રાન્ઝેક્શન સાબિત: બીજી બહેન તરફથી મળેલી ગિફ્ટ ચેક દ્વારા બેંક ટ્રાન્સફર દ્વારા થઈ હતી અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ દ્વારા આ વ્યવહાર સ્પષ્ટપણે સાબિત થયો હતો.

• ITAT નો નિર્ણય: ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું કે દાતા (ગિફ્ટ આપનાર) ની રિટર્નની સ્ક્રુટિની ન થવી એ આવકવેરા વિભાગનો નિર્ણય છે, કરદાતાનો નહીં. કલમ ૬૮ હેઠળ ઓળખ (Identity), ધિરાણપાત્રતા (Credibility) અને સાચા વ્યવહાર (Genuine Transaction) - આ ત્રણેય પાસાઓ કરદાતા દ્વારા સાબિત થયા છે.