દેશમાં બીજની ગુણવત્તા, પારદર્શિતા અને ખેડૂતોના અધિકારો અંગે લાંબા સમયથી મોટા સુધારાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. હવે, કેન્દ્ર સરકારે આ દિશામાં એક મોટું પગલું ભર્યું છે અને બીજ બિલ 2025 પર જનતા અને તમામ સંબંધિત હિસ્સેદારો પાસેથી સૂચનો માંગ્યા છે. આ નવું બિલ ખેડૂતો, બીજ કંપનીઓ, સપ્લાયર્સ, લાઇસન્સધારકો અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા તમામ લોકો પર સીધી અસર કરશે. આ ડ્રાફ્ટ કૃષિ મંત્રાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવામાં આવ્યો છે, અને કોઈપણ વ્યક્તિ 11 ડિસેમ્બર, 2025 સુધી તેમના સૂચનો સબમિટ કરી શકે છે.

નવા બિલની જાહેરાત સાથે, એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે દેશમાં બીજ ક્ષેત્રને લગતા બે ખૂબ જૂના કાયદા (બીજ અધિનિયમ 1966 અને બીજ (નિયંત્રણ) આદેશ 1983) ટૂંક સમયમાં ઇતિહાસ બની જશે. સરકાર ખેડૂતોને નુકસાનથી બચાવવા અને તેમના માટે બજારને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે વર્તમાન કૃષિ પ્રણાલી અને આધુનિક તકનીકો અનુસાર બીજ કાયદાઓને અપડેટ કરવાનો હેતુ ધરાવે છે.

ભારતમાં બીજ કાયદાઓમાં મોટા ફેરફારો લગભગ 40-50 વર્ષ પછી થઈ રહ્યા છે. ૧૯૬૬નો બીજ કાયદો એ સમયની જરૂરિયાતો પર આધારિત હતો જ્યારે આધુનિક કૃષિ તકનીકો હજુ ઉપલબ્ધ નહોતી, અને વૈશ્વિક સ્તરે બીજનો વેપાર પણ વ્યાપક નહોતો. આજે ખેડૂતોને આધુનિક હાઇબ્રિડ બીજ, ગુણવત્તા-પ્રમાણિત જાતો, આયાતી બીજ અને વૈશ્વિક જાતોની ઉપલબ્ધતાની જરૂર છે.

કેન્દ્ર સરકાર જણાવે છે કે નવું બિલ આ બધી જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને પ્રમાણિત, સલામત અને સસ્તા બીજ પોષણક્ષમ ભાવે મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે, અને નકલી અને હલકી ગુણવત્તાવાળા બીજના વેચાણ સામે કડક પગલાં લેવાનો છે. આ બિલ બીજ ઉદ્યોગમાં પારદર્શિતા વધારશે અને નવીનતા અને સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપશે.

ડ્રાફ્ટ બિલનો મુખ્ય ધ્યેય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે બજારમાં વેચાતા બધા બીજ સ્થાપિત ગુણવત્તા ધોરણોને પૂર્ણ કરે. જો કોઈ ખેડૂતને હલકી ગુણવત્તાવાળા બીજ મળે છે જે તેમના પાકને નુકસાન પહોંચાડે છે અથવા નાણાકીય નુકસાન પહોંચાડે છે, તો તેમને તેમના અધિકારો હેઠળ રક્ષણ આપી શકાય છે.

બિલ બીજ પેકેજિંગ, લેબલ્સ, અંકુરણ દર, જાતો અને મૂળ વિશે સ્પષ્ટ માહિતી પણ પ્રદાન કરે છે. આ બજારમાં નકલી અને ભેળસેળયુક્ત બીજને પણ કડક રીતે નિયંત્રિત કરશે, જે હજુ પણ ખેડૂતોને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે.

નવા બીજ બિલમાં ભારતમાં બીજ આયાતને સરળ બનાવવા માટે પણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. સરકાર માને છે કે વિશ્વભરના ઘણા દેશોમાં નવી જાતો પર સંશોધન ચાલી રહ્યું છે, અને આનાથી ભારતમાં ખેડૂતોની ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો થઈ શકે છે. આ હાંસલ કરવા માટે, આયાત નિયમોને સરળ બનાવવાની જરૂર છે. બીજ બિલ 2025 આ દિશામાં ઉદારીકરણનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે જેથી ખેડૂતો વિશ્વ કક્ષાની જાતો સીધી રીતે મેળવી શકે અને ઉત્પાદનમાં વધારો કરી શકે.