નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ આવતીકાલે, રવિવાર, 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ સવારે 11 વાગ્યે તેમનું સતત નવમું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. 2017માં બજેટની તારીખ બદલાયા બાદ પહેલી વખત રવિવારે બજેટ રજૂ થવાનું હોવાથી આ બજેટ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. દેશની અર્થવ્યવસ્થા, મધ્યમ વર્ગ અને ઉદ્યોગજગતની નજર બજેટ 2026 પર મંડાયેલી છે.

આવકવેરા સંદર્ભે, નવી કર વ્યવસ્થામાં પ્રમાણભૂત કપાત રૂ. 75,000થી વધારીને રૂ. 1 લાખ કરવાની શક્યતા ચર્ચામાં છે. જો આ નિર્ણય લેવાશે તો પગારદાર વર્ગ માટે 13 લાખ રૂપિયા સુધીની આવક અસરકારક રીતે કરમુક્ત બની શકે છે. હાલમાં આ મર્યાદા 12.75 લાખ રૂપિયા છે. ઉદ્યોગ સંગઠન કન્ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રી સહિતના સંગઠનોનું માનવું છે કે કર રાહત દ્વારા લોકોના હાથમાં વધુ પૈસા રહેશે, જેનાથી વપરાશમાં વધારો થશે અને અર્થતંત્રને ગતિ મળશે.

આગામી બજેટમાં પહેલી વાર ઘર ખરીદનારાઓ માટે મોટા પ્રોત્સાહનોની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને હોમ લોન પર મળતી વ્યાજ કપાતની મર્યાદા વધારી શકાય છે, જેનાથી રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રને વેગ મળશે. સાથે જ, ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરોમાં રહેતા કર્મચારીઓ માટે હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ (એચઆરએ)ના મુક્તિ નિયમોમાં ફેરફાર કરવાની શક્યતા છે. સસ્તા મકાનોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નવી યોજનાઓ અથવા કર રાહતો પણ જાહેર થઈ શકે છે, જેનાથી હાઉસિંગ ફોર ઓલના લક્ષ્યને વધુ બળ મળશે.

સરકાર લાંબા ગાળે જૂની કર વ્યવસ્થાને ધીમે ધીમે બંધ કરી નવી કર વ્યવસ્થાને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા ઈચ્છે છે. આ માટે નવી વ્યવસ્થાને વધુ આકર્ષક બનાવવી જરૂરી છે. પગારદાર વ્યક્તિઓ માટે પ્રમાણભૂત કપાતમાં વધારો અને સરળ કર માળખું આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.

બજેટ 2025માં જાહેર કરાયેલા તાજેતરના કર સુધારાઓ અને પ્રત્યક્ષ કર રાહતની અસર હવે ભારતીય અર્થતંત્રના વપરાશ ક્ષેત્રમાં દેખાવા લાગી છે. અહેવાલો મુજબ, બજેટ 2026માં સરકારનું ધ્યાન મુખ્યત્વે બે મોરચે રહેશે—પ્રથમ, કર રાહત દ્વારા જનતાની ખરીદ શક્તિ વધારવી અને બીજું, ભારતને વૈશ્વિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ હબ બનાવવાના લક્ષ્યને આગળ ધપાવવું. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ, સપ્લાય ચેઇન અને રોકાણને પ્રોત્સાહન આપતા પગલાં બજેટની મુખ્ય ખાસિયત બની શકે છે.

એસબીઆઈ રિસર્ચે તેની બજેટ ભલામણોમાં સૂચવ્યું છે કે બેંક ડિપોઝિટ વધારવા માટે, ટેક્સ-સેવિંગ ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટનો લોક-ઇન સમયગાળો મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઈએલએસએસ જેટલો જ કરવો જોઈએ, એટલે કે, 3 વર્ષ. હાલમાં, આવકવેરા કાયદાની કલમ 80C હેઠળ કર મુક્તિ માટે લાયક બનવા માટે બેંક એફડીને ઓછામાં ઓછો 5 વર્ષનો લોક-ઇન સમયગાળો જરૂરી છે, જ્યારે સમાન કર લાભો પ્રદાન કરતી ઈએલએસએસનો લોક-ઇન સમયગાળો ફક્ત 3 વર્ષનો છે. લોક-ઇન સમયગાળામાં આ 2 વર્ષનો તફાવત રોકાણકારોને ઈએલએસએસ તરફ આકર્ષિત કરે છે. જો સરકાર આ સમયગાળો ઘટાડીને 3 વર્ષ કરે છે, તો બેંક એફડી ફરીથી સ્પર્ધાત્મક બનશે, જે સુરક્ષિત રોકાણ શોધતા મધ્યમ વર્ગને નોંધપાત્ર રાહત આપશે.

રૂ.13 લાખ સુધીની વાર્ષિક આવક કરમુક્ત થઈ શક

દર વર્ષે, બજેટ પહેલાં, મધ્યમ વર્ગને એક જ આશા હોય છે: શું તેમને આ વખતે વધુ કર રાહત મળશે? બજેટ 2026 પહેલા સૌથી ગરમ ચર્ચા એ છે કે સરકાર નવી કર વ્યવસ્થાને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનમાં વધારો કરી શકે છે. જો આવું થાય, તો રૂ.13 લાખ સુધીની વાર્ષિક આવક કરમુક્ત થઈ શકે છે. મોટો પ્રશ્ન એ છે કે: આ કેવી રીતે થશે, કોને ફાયદો થશે અને તમારા ખિસ્સા પર ખરેખર શું અસર થશે? સૂત્રો સૂચવે છે કે સરકાર તમારી વાર્ષિક આવક રૂ. 13 લાખ સુધી કરમુક્ત કરી શકે છે. ઉદ્યોગ ભલામણોને મંજૂરી મળી શકે છે. સરકાર સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન મર્યાદા વર્તમાન રૂ. 75,000 થી વધારીને રૂ. 1 લાખ કરવાનું વિચારી રહી છે. આનો મૂળભૂત અર્થ એ છે કે તમારા ખિસ્સામાં વધુ પૈસા હશે. વર્તમાન રૂ.12.75 લાખ મર્યાદા રૂ.13 લાખ થઈ જશે. જો આ દરખાસ્ત અમલમાં મૂકવામાં આવે છે, તો રૂ.13 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને કર બચાવવા માટે ફરજિયાત રોકાણ કરવાની કે સીએની મુલાકાત લેવાની જરૂર રહેશે નહીં. સરકાર જૂની કર વ્યવસ્થાને નવી વ્યવસ્થાથી બદલવા માંગે છે. જેના માટે નવી કર વ્યવસ્થાને ફાયદાકારક રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે. આ હેતુ માટે, નવા શાસન હેઠળ પગારદાર વ્યક્તિઓ માટે પ્રમાણભૂત કપાત વધારી શકાય છે. બજેટ 2025 માં આપવામાં આવેલા તાજેતરના કર સુધારાઓ અને પ્રત્યક્ષ કર રાહતની અસર હવે ભારતીય અર્થતંત્રના વપરાશના ક્ષેત્ર પર દેખાવા લાગી છે. અહેવાલ મુજબ, આગામી બજેટ 2026 માં સરકારનું પ્રાથમિક ધ્યાન બે મોરચે રહેશે. પ્રથમ, કર રાહત દ્વારા જનતાના હાથમાં વધુ પૈસા છોડવા, અને બીજું, ભારતને વૈશ્વિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ હબ બનાવવાના લક્ષ્યને આગળ ધપાવવું.