નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) એ જબલપુર-ભોપાલ હાઈવે (NH-45) પર એક ક્રાંતિકારી પ્રયોગ કર્યો છે. અહીં રસ્તાની વચ્ચે તેજસ્વી લાલ રંગની પટ્ટીઓ બનાવવામાં આવી છે. આ માત્ર સુશોભન નથી, પરંતુ હાઈવે પરથી પસાર થતા નિર્દોષ વન્યજીવોના જીવ બચાવવા માટેની એક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે.

શા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યો આ હાઈવે?
જબલપુર-ભોપાલ હાઈવેનો એક મોટો હિસ્સો વીરાંગના દુર્ગાવતી ટાઈગર રિઝર્વના ગીચ જંગલોમાંથી પસાર થાય છે. આ એક એવો વિસ્તાર છે જ્યાં વાઘ, દીપડા અને હરણ જેવા પ્રાણીઓ વારંવાર રસ્તો ઓળંગતા હોય છે. ભૂતકાળમાં અનેક વન્યજીવો તેજ ગતિએ આવતા વાહનોની અડફેટે આવીને જીવ ગુમાવી ચૂક્યા છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે NHAI એ દેશમાં પ્રથમવાર 'બ્રાઈટ રેડ ટેબલ-ટોપ માર્કિંગ' ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો છે.

કેવી રીતે કામ કરે છે આ 'રેડ સિક્યુરિટી'?
આ લાલ પટ્ટીઓ પાછળનું વિજ્ઞાન ઘણું રસપ્રદ છે. તે ડ્રાઈવરને બે રીતે સતર્ક કરે છે:

દ્રશ્ય ચેતવણી (Visual Cue): લાલ રંગ કુદરતી રીતે જ જોખમની નિશાની માનવામાં આવે છે. દૂરથી જ લાલ રસ્તો જોઈને ડ્રાઈવરનું માનસિક ધ્યાન કેન્દ્રિત થાય છે અને તે આપોઆપ ગાડીની ગતિ ધીમી કરે છે.

કંપન અને અવાજ (Vibration & Sound): આ પટ્ટીઓ રસ્તાની સપાટીથી સહેજ ઊંચી બનાવવામાં આવી છે. જ્યારે ગાડીના ટાયર તેના પરથી પસાર થાય છે, ત્યારે ગાડીમાં એક ખાસ પ્રકારનું કંપન અને અવાજ પેદા થાય છે. આ અચાનક થતો ફેરફાર ઊંઘમાં રહેલા કે બેધ્યાન ડ્રાઈવરને તરત જ સક્રિય કરી દે છે.

રાત્રિના સમયે સુરક્ષા કવચ
હાઈવે પર મોટાભાગના અકસ્માતો રાત્રે થતા હોય છે કારણ કે વિઝિબિલિટી ઓછી હોય છે. આ લાલ પટ્ટીઓ એવી રીતે બનાવવામાં આવી છે કે જે રાત્રિના સમયે વાહનોની હેડલાઇટ પડતા જ ચમકી ઉઠે છે. આનાથી ડ્રાઈવરને અગાઉથી ખબર પડી જાય છે કે આગળ 'એનિમલ ક્રોસિંગ ઝોન' છે, જેથી તે સમયસર બ્રેક લગાવી શકે છે.

​​​​​​​ઇકો-ફ્રેન્ડલી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરફ એક કદમ
NHAI ની આ પહેલ બતાવે છે કે વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન શક્ય છે. આનાથી માત્ર વન્યજીવો જ નહીં, પરંતુ પ્રાણીઓ સાથે અથડાવાને કારણે થતા માનવીય અકસ્માતો અને જાનહાનિમાં પણ મોટો ઘટાડો થશે. જો આ પ્રયોગ સફળ રહેશે, તો આગામી સમયમાં દેશના અન્ય નેશનલ પાર્કમાંથી પસાર થતા હાઈવે પર પણ આવી લાલ સડકો જોવા મળી શકે છે.