જંગલની આગ હવે માત્ર વનસ્પતિ જ નહીં પરંતુ માનવ સ્વાસ્થ્ય અને વૈશ્વિક હવાની ગુણવત્તા માટે પણ ગંભીર ખતરો બની રહી છે. નવા વૈશ્વિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જંગલની આગ દર વર્ષે સરેરાશ 143 મિલિયન ટન ઝેરી કાર્બનિક પ્રદૂષકો વાતાવરણમાં મુક્ત કરી રહી છે, જે અગાઉના અંદાજ કરતા લગભગ 21 ટકા વધારે છે. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ અદ્રશ્ય ઝેર, જે શ્વાસ દ્વારા માનવ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે, તે ગંભીર રોગોનું જોખમ વધારી રહ્યા છે અને આબોહવા પરિવર્તનના પડકારને વધુ જટિલ બનાવી રહ્યા છે.

પર્યાવરણીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી જર્નલમાં પ્રકાશિત આ નવા અભ્યાસ મુજબ, વિશ્વભરમાં જંગલ, ઘાસના મેદાનો અને પીટલેન્ડની આગ અગાઉના અંદાજ કરતા વાતાવરણમાં હાનિકારક વાયુઓ અને કાર્બનિક સંયોજનો ઘણી વધુ માત્રામાં મુક્ત કરી રહી છે. સંશોધકોએ 1997 અને 2023 વચ્ચે બળી ગયેલી વનસ્પતિઓ પરના વૈશ્વિક ડેટાનું વિશ્લેષણ કર્યું અને શોધી કાઢ્યું કે અગ્નિ પ્રદૂષણ હવાની ગુણવત્તા અને માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો છે. જંગલની આગમાંથી નીકળતા ધુમાડામાં માત્ર કાર્બન ડાયોક્સાઇડ જ નહીં પરંતુ ઘણા કાર્બનિક સંયોજનો પણ હોય છે જે વધુ ખતરનાક સાબિત થઈ રહ્યા છે. આમાં મધ્યવર્તી અને અર્ધ-અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનોનો સમાવેશ થાય છે, જે ગરમીમાં બાષ્પીભવન થાય છે અને વાયુઓ બની જાય છે જે હવામાં અત્યંત સૂક્ષ્મ કણો તરીકે મુસાફરી કરે છે.

વિશ્વ હવામાન સંગઠનએ પણ તેના અહેવાલમાં સ્વીકાર્યું છે કે ગંગાના મેદાનો અને એમેઝોનના જંગલોમાં લાગેલી આગમાંથી નીકળતો ધુમાડો સતત વાયુ પ્રદૂષણમાં વધારો કરી રહ્યો છે. આ માનવ સ્વાસ્થ્ય, કૃષિ અને અર્થતંત્ર પર સીધી અસર કરી રહ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, 2024 માં એમેઝોનના આગમાંથી નીકળતો ધુમાડો હજારો કિલોમીટર દૂરના શહેરોમાં પહોંચ્યો અને તેમની હવાને ગંભીર રીતે પ્રદૂષિત કરી. એમેઝોન, કેનેડા અને સાઇબિરીયા જેવા પ્રદેશોમાં લાગેલી આગને કારણે સૂક્ષ્મ કણો, ખાસ કરીને PM2.5, નું સ્તર રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચી ગયું છે.

સાયન્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા અન્ય એક અભ્યાસ મુજબ, 2001 થી જંગલોમાં લાગતી આગમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં આશરે 60 ટકાનો વધારો થયો છે. આબોહવા પ્રત્યે સંવેદનશીલ ઉત્તરીય બોરિયલ જંગલોમાં આ ઉત્સર્જન લગભગ ત્રણ ગણું વધી ગયું છે. સંશોધનમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોની બહારના જંગલોમાં પણ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ પ્રદેશો દર વર્ષે વાતાવરણમાં આશરે 500 મિલિયન ટન વધારાનો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ મુક્ત કરી રહ્યા છે, જે સૂચવે છે કે ઉત્સર્જનનું કેન્દ્ર ધીમે ધીમે ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલોની બહાર ખસેડી રહ્યું છે. તાસ્માનિયા યુનિવર્સિટીના એક અભ્યાસમાં આગની ઋતુઓમાં વધારો થવા તરફ પણ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે.