બાંગ્લાદેશની આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલે બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે દોષિત ઠેરવ્યા છે, જેમાં નિઃશસ્ત્ર નાગરિકો પર ગોળીબારનો સમાવેશ થાય છે. કોર્ટે તેમને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી છે. શેખ હસીનાની સાથે આ મામલે પૂર્વ ગૃહમંત્રી અસદુજ્જમાન ખાન કમાલ અને પૂર્વ ડીજીપી ચૌધરી અબ્દુલ્લા અલ મામૂન પણ આરોપી છે. તમામે માનવતા વિરુદ્ધ ગુના કર્યા છે અને બધાને સજા એ મૌત આપવામાં આવી રહી છે. ટ્રિબ્યુનલે શેખ હસીના, તેમના પૂર્વ ગૃહમંત્રી અને પૂર્વ પોલીસ વડાને 2024માં થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન થયેલી હિંસા માટે માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે દોષિત ઠેરવ્યા છે. 

કોર્ટે શોધી કાઢ્યું છે કે શેખ હસીનાએ વિરોધીઓને દબાવવા અને મારવા માટે ઘાતક શસ્ત્રો અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ ગંભીર ગુના માટે તેમને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી છે. આ કોર્ટનો નિર્ણય હસીનાની મુશ્કેલીઓ વધારી શકે છે. શેખ હસીના હાલમાં ભારતમાં છે. હવે બાંગ્લાદેશ સરકાર ઇન્ટરપોલ દ્વારા ધરપકડ વોરંટ જારી કરશે.

કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં એમ પણ કહ્યું છે કે માનવતા વિરુદ્ધના આ ગુનાઓ શેખ હસીના અને તેમના સહયોગીઓના આદેશ પર કરવામાં આવ્યા હતા. બાંગ્લાદેશી મીડિયા પ્રથમ આલો અનુસાર, ચુકાદો આપતી વખતે, કોર્ટે હસીનાનું એક ઓડિયો રેકોર્ડિંગ પણ બહાર પાડ્યું હતું જે બાંગ્લાદેશમાં વાયરલ થયું હતું. આ ઓડિયોમાં, હસીના પોલીસ વડાને નાગરિકો પર ગોળીબાર કરવાનું કહેતા જોવા મળે છે. કોર્ટે તેના ચુકાદામાં માનવ અધિકાર પંચના અહેવાલનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે.

ન્યાયાધીશ મુર્તઝાની આગેવાની હેઠળની ટ્રિબ્યુનલમાં ન્યાયાધીશ મોહમ્મદ શફીઉલ આલમ મહમૂદ અને ન્યાયાધીશ મોહમ્મદ મોહિતુલ હક ઇનામ ચૌધરીનો પણ સમાવેશ થાય છે. ટ્રિબ્યુનલે જણાવ્યું હતું કે તેણે માનવાધિકાર સંગઠનો અને અન્ય સંગઠનોના અસંખ્ય અહેવાલો પર વિચાર કર્યો છે. તેણે થયેલા અત્યાચારોની પણ વિગતવાર માહિતી આપી છે. શેખ હસીનાએ માનવતા વિરુદ્ધ ગુના કર્યા હતા. ટ્રિબ્યુનલે તેના ચુકાદામાં એમ પણ કહ્યું હતું કે મોટી સંખ્યામાં વિરોધીઓ માર્યા ગયા હતા. શેખ હસીનાએ શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ પર હેલિકોપ્ટર બોમ્બમારાનો આદેશ આપ્યો હતો. ટ્રિબ્યુનલે એમ પણ કહ્યું હતું કે અવામી લીગના કાર્યકરો કથિત રીતે રસ્તાઓ પર ઉતર્યા હતા અને પક્ષના નેતૃત્વની સંપૂર્ણ જાણકારી સાથે પૂર્વયોજિત હુમલાઓ કર્યા હતા. 

બાંગ્લાદેશની આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલતે શેખ હસીના વિરુદ્ધ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે તેમને જુલાઈના બળવા માટે દોષિત ઠેરવ્યા છે અને તેમને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી છે. હસીના પર જુલાઈના બળવા દરમિયાન નિઃશસ્ત્ર નાગરિકો પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપવાનો આરોપ છે. 

આઈસીટીએ શેખ હસીના વિરુદ્ધ 458 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો 

કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જુલાઈમાં થયેલા બળવા દરમિયાન થયેલા મૃત્યુ માટે શેખ હસીના સંપૂર્ણપણે જવાબદાર હતા. કોર્ટે ફરિયાદ પક્ષ દ્વારા રજૂ કરાયેલા પુરાવા પણ રજૂ કર્યા હતા. આઈસીટીએ શેખ હસીના વિરુદ્ધ 458 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો હતો.ચુકાદામાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે હસીના જાન્યુઆરી 2024 થી સરમુખત્યાર બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા. જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ રસ્તા પર ઉતર્યા, ત્યારે તેમણે તેમના પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપ્યો.

શેખ હસીના આ કેસમાં કેવી રીતે ફસાયા?

બાંગ્લાદેશ સરકારે જુલાઈમાં થયેલા બળવા હત્યા કેસમાં પદભ્રષ્ટ વડાપ્રધાન શેખ હસીના, ભૂતપૂર્વ ગૃહ પ્રધાન અસદુઝમાન ખાન કમાલ અને ભૂતપૂર્વ પોલીસ મહાનિરીક્ષક ચૌધરી અબ્દુલ્લા અલ-મામુનને આરોપી બનાવ્યા. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયમાં ત્રણેય સામે ટ્રાયલ શરૂ થયો, ત્યારે અલ-મામુને પોતાનો નિર્ણય પાછો ખેંચી લીધો. અલ-મામુને હસીના વિરુદ્ધ જુબાની આપવાની ઓફર કરી. દરમિયાન, હસીના પોલીસ વડા સાથે વાત કરતા હતા તે ઓડિયો રેકોર્ડિંગ સામે આવ્યું. આ ઓડિયોની સત્યતાની પુષ્ટિ થતાં જ હસીના વિરુદ્ધ ટ્રાયલ ઝડપી બનાવવામાં આવી.

કોર્ટમાં કુલ ૫૪ સાક્ષીઓને રજૂ કરાયા 

કોર્ટે ૫૪ સાક્ષીઓની જુબાની સાંભળી અને તારણ કાઢ્યું કે આ સંખ્યા પૂરતી છે. દેશભરમાંથી એકત્ર કરાયેલા પુરાવાઓ અને વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી વધારાના પુરાવાઓની પણ તપાસ કરવામાં આવી. વધુમાં, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એક એજન્સીના અહેવાલનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો અને તેમાં તારણ કાઢ્યું કે માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ શેખ હસીના અને ગૃહમંત્રીના આદેશ પર આચરવામાં આવ્યા હતા.

શેખ હસીના સામે શું હતા આરોપ?

ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાને 2024 માં વિદ્યાર્થીઓની આગેવાની હેઠળના જુલાઈ બળવા દરમિયાન સત્તા પરથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. બાંગ્લાદેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ગુના ટ્રિબ્યુનલએ તેમના પર માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓના પાંચ આરોપો મૂક્યા હતા. આ આરોપો મુખ્યત્વે જુલાઈ-ઓગસ્ટ 2024 માં વિરોધીઓ પર કથિત દમન સાથે સંબંધિત હતા, જેના પરિણામે અંદાજિત 1,400 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. ટ્રિબ્યુનલે ઔપચારિક રીતે 10 જુલાઈ, 2025 ના રોજ આ આરોપો ઘડ્યા હતા, અને શેખ હસીનાની ગેરહાજરીમાં ટ્રાયલ યોજાઈ હતી. શેખ હસીના પર હત્યાનો પ્રયાસ, ત્રાસ અને અન્ય અમાનવીય કૃત્યોનો આરોપ હતો. 

ગુનાહિત ષડયંત્ર રચ્યું હતું 

ટ્રિબ્યુનલે કહ્યું કે શેખ હસીના અને અન્ય આરોપીઓએ સંયુક્ત રીતે એક ગુનાહિત ષડયંત્ર રચ્યું હતું. તેમની પાર્ટી, અવામી લીગના કાર્યકર્તાઓ, પાર્ટીના નેતૃત્વની સંપૂર્ણ જાણકારી હેઠળ સુનિયોજિત રીતે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા અને પ્રદર્શનકારીઓ પર હુમલા કર્યા.

મંત્રી સાથેના કોલ રેકોર્ડીંગની મહત્વની ભૂમિકા 

ટ્રિબ્યુનલમાં શેખ હસીના અને તેમના મંત્રી હસનુલ હક ઇનુ વચ્ચે થયેલી ફોન પરની વાતચીત પણ વાંચીને સંભળાવવામાં આવી, જેથી હિંસામાં ટોચના નેતૃત્વની ભૂમિકા સાબિત કરી શકાય. આ વાતચીતથી સ્પષ્ટ થયું કે કેવી રીતે શેખ હસીનાએ વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનને આતંકવાદી ગતિવિધિ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો

ત્રણેય આરોપીને આ મુખ્ય પાંચ આરોપના કારણે મળી મૃત્યુદંડની સજા 

-    ઉશ્કેરણીજનક ભાષણો અને હુમલાનો દોરીસંચાર:

શેખ હસીનાએ કથિત રીતે 14 જુલાઈ, 2024ના રોજ ઉશ્કેરણીજનક ભાષણ કર્યા હતા, જેના કારણે લૉ એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીઓના જવાનો અને તેમના પક્ષના કાર્યકરોએ જ વિદ્યાર્થીઓ-નાગરિકો પર હુમલા કર્યા હતા. 

-    હેલિકોપ્ટર, ડ્રોન અને સેનાનો નાગરિકો સામે ઉપયોગ કરવાનો આદેશ:

આ ત્રણેય પર દારૂગોળો, હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને પ્રદર્શનોના હિંસક રીતે ડામી દેવાનો આદેશ આપવાનો આરોપ હતો. 

-    રંગપુરમાં અબુ સઈદની હત્યા:

16 જુલાઈ, 2024ના રોજ બેગમ રોકેયા યુનિવર્સિટીની સામે એક વિદ્યાર્થીની ગોળી મારીને હત્યા થઈ હતી, જેનો આદેશ આપવાનો આરોપ આ ત્રણેય પર હતો.

-    ચંખરપુલમાં છ વિદ્યાર્થીની હત્યા:

5 ઑગસ્ટ, 2024ના રોજ ઢાકામાં છ વિદ્યાર્થીની ગોળી મારી હત્યા થઈ હતી. આ ઓપરેશનનો આદેશ આપવાનો આરોપ પણ આ ત્રણેય પર હતો. 

-    આશુલિયામાં છ પુરુષોની હત્યા અને જીવતા સળગાવી દેવાની ઘટના:

5 ઑગસ્ટ, 2024ના રોજ આશુલિયામાં છ લોકોની ગોળી મારીને હત્યા કરાઈ હતી. આ પૈકી પાંચ મૃતદેહ બાળી નાંખવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે એકને કથિત રીતે જીવતો સળગાવી દેવાયો હતો. આ ઘટનામાં પણ દોરીસંચાર આ ત્રણેયે કર્યાનો આરોપ હતો .