દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, હાઉસિંગ સોસાયટીઓ, રેસિડેન્શિયલ વેલ્ફેર એસોસિએશન્સ (RWA) અને ક્લબ દ્વારા તેમના પોતાના સભ્યો પાસેથી વસૂલવામાં આવતા મેન્ટેનન્સ કે અન્ય ચાર્જ પર GST (વસ્તુ અને સેવા કર) લાગુ પડશે નહીં. આ ચુકાદાથી દેશભરના લાખો ફ્લેટ ધારકો અને સોસાયટીના સભ્યોને મોટી આર્થિક રાહત મળવાની આશા જાગી છે.​​​​​​​

'પારસ્પરિકતાનો સિદ્ધાંત' પુનઃસ્થાપિત

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં 'પારસ્પરિકતાના સિદ્ધાંત' પર ભાર મૂક્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું કે, એક સંગઠન અને તેના સભ્યો અલગ નથી, પરંતુ એક જ અસ્તિત્વ છે. કાયદાની દ્રષ્ટિએ કોઈ પણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા પોતાની જાતને સેવા પૂરી પાડી શકતી નથી કે પોતાની જાત પાસેથી નફો મેળવી શકતી નથી. જ્યારે સોસાયટીના સભ્યો ભંડોળ એકઠું કરે છે અને તેનો ઉપયોગ પોતાની જ સુવિધાઓના સંચાલન માટે કરે છે ત્યારે તેને 'સપ્લાય' કહી શકાય નહીં. આથી, આવા વ્યવહારો પર ટેક્સ વસૂલવો એ તર્કસંગત નથી.

કલમ 7(1)(aa)ને ફટકો

નોંધનીય છે કે સરકાર દ્વારા વર્ષ 2021માં GST કાયદામાં પાછલી અસરથી સુધારો કરીને કલમ 7(1)(aa) ઉમેરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય સભ્યો અને સંસ્થા વચ્ચેના વ્યવહારોને ટેક્સના દાયરામાં લાવવાનો હતો. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ જોગવાઈને બંધારણીય રીતે અયોગ્ય ઠેરવીને રદ કરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બંધારણ દ્વારા 'પરસ્પરતા'નો અધિકાર સુરક્ષિત છે અને કાયદાકીય સુધારા દ્વારા તેને છીનવી શકાય નહીં.

કોને અને કેવી રીતે ફાયદો થશે?

હાઉસિંગ સોસાયટીઓ: માસિક મેન્ટેનન્સ ચાર્જ ભરતા મધ્યમ અને ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને સીધો ફાયદો થશે.

રેસિડેન્શિયલ વેલ્ફેર એસોસિએશન્સ (RWAs): વહીવટી પ્રક્રિયા સરળ બનશે અને ટેક્સનું ભારણ ઘટશે.

ખાનગી ક્લબ અને સંગઠનો: જે ક્લબ ફક્ત પોતાના સભ્યો સાથે જ વ્યવહાર કરે છે, તેમણે હવે સભ્ય ફી પર GST ભરવો પડશે નહીં.

મહત્વની નોંધ: જો કોઈ સોસાયટી કે ક્લબ બહારની વ્યક્તિ (બિન-સભ્ય)ને સેવા પૂરી પાડે છે અથવા કોઈ કોમર્શિયલ પ્રવૃત્તિ કરે છે, તો તે હિસ્સા પર GST યથાવત રહેશે.

જૂના GST રિફંડની શક્યતા

આ ચુકાદાના કારણે એક નવો પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે અત્યાર સુધી ચૂકવાયેલા GSTનું શું? નિષ્ણાતોના મતે, જો યોગ્ય દસ્તાવેજીકરણ હોય અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં અરજી કરવામાં આવે, તો ઘણી સોસાયટીઓ ભૂતકાળમાં ચૂકવેલા GSTના રિફંડ માટે હકદાર બની શકે છે. આ બાબતે આગામી સમયમાં સરકાર દ્વારા નવી માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય સામાન્ય નાગરિકોના હિતમાં છે. મોંઘવારીના સમયમાં સોસાયટીના મેન્ટેનન્સ બિલમાં 18 ટકા GSTની બચત એ સામાન્ય પરિવારો માટે મોટો દિલાસો છે. આ ચુકાદાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે સહકારી ભાવના અને પારસ્પરિક હિતો પર લાદવામાં આવતા ટેક્સ સામે ન્યાયતંત્ર મક્કમ છે.