હિમાલયી ક્ષેત્રોમાં અનિયંત્રિત અને ઝડપથી વધી રહેલા બાંધકામ કાર્યોએ પર્વતોના પારિસ્થિતિક તંત્ર (ઇકોસિસ્ટમ) ને ગંભીર સંકટમાં મૂકી દીધું છે. એક નવા આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસ મુજબ, આ આંધ્રદુધ વિકાસના કારણે ઓછામાં ઓછા 3 લાખ લોકો સંભવિત કુદરતી આપત્તિઓના સીધા જોખમના ઘેરામાં આવી ચૂક્યા છે.

'સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા આ સંશોધન અનુસાર, ઉત્તર નેપાળ, દક્ષિણ-પૂર્વ તિબેટ અને ભારતના ઉત્તરાખંડના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં વર્ષ 2016 થી 2023 ની વચ્ચે જોખમી ક્ષેત્રોમાં બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ 45 ટકા સુધી વધી ગઈ છે. આશ્ચર્યજનક વાત તો એ છે કે હિમનદીની ઝીલો (ગ્લેશિયર લેક) ફૂટવાના જોખમવાળા વિસ્તારોમાં તો બાંધકામની રફ્તાર 78 ટકા જેટલી નોંધાઈ છે.

વાસ્તવિક ખતરો અનુમાન કરતાં અનેકગણો વધુ
બ્રિટન, નેપાળ અને ભારતના 9 શોધકર્તાઓની એક ટીમે હિમાલયી નદીઓના વહેણ ક્ષેત્રમાં નદીથી 50 કિલોમીટર નીચે સુધીના વિસ્તારો અને આશરે 1360 ગ્લેશિયર ઝીલોની આસપાસ બનેલા માળખાઓનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કર્યું હતું. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે નિયમોની સરેઆમ અવગણના કરીને જોખમી વિસ્તારોમાં હોટેલો, રિસોર્ટ, રિયલ એસ્ટેટ અને મોટા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ ધમધમી રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોનું સ્પષ્ટપણે કહેવું છે કે કુદરતી આપત્તિના સીધા દાયરામાં રહેતા લોકોની વાસ્તવિક સંખ્યા 3 લાખના આંકડા કરતા પણ ઘણી વધારે હોઈ શકે છે.

આપત્તિઓના તાજેતરના ઘાવ
આ અભ્યાસ ઓગસ્ટ મહિનામાં નેપાળમાં આવેલા તે વિનાશક પૂર પહેલા પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં 1400 થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા અને હજારો લોકો લાપતા થયા હતા. આ દુર્ઘટનાઓ બાદ પણ આ ક્ષેત્રમાં સતત સંકટો મંડરાઈ રહ્યા છે. ગત 11 ઓક્ટોબરે બુઢી ગંડકી નદીમાં આવેલા અચાનક પૂરના કારણે 200 થી વધુ ઘર તબાહ થઈ ગયા હતા, 5 મહત્વપૂર્ણ પુલ તૂટી ગયા હતા અને અનેક લોકો લાપતા થયા હતા. ઊંચાઈવાળા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદના કારણે માટી અને વિશાળ ખડકો ખસકવાની (ભૂસ્ખલન) ઘટનાઓમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.