રાજકોટ જિલ્લાના સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ વીરપુરમાં સંત શિરોમણી પૂજ્ય જલારામ બાપા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલું સદાવ્રત આજે પણ કોઈપણ પ્રકારના વિક્ષેપ વગર સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી અવિરત ચાલી રહ્યું છે. વીરપુરમાં છેલ્લા 206 વર્ષથી ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવાની આ પવિત્ર પરંપરાને અક્ષુણ રાખવામાં આવી છે. આ અન્નક્ષેત્રની સૌથી મોટી અને અનોખી વિશેષતા એ છે કે અહીં છેલ્લા 26 વર્ષથી કોઈપણ પ્રકારનું રોકડ દાન કે ભેટ-સોગાત સ્વીકારવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવ્યું છે. દેશ-વિદેશથી આવતા જે ભક્તો અહીં દાન આપવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરે છે, તેમને પણ મંદિર પ્રશાસન દ્વારા અત્યંત પ્રેમપૂર્વક અને વિનમ્રતાપૂર્વક ઇનકાર કરવામાં આવે છે.
જલારામ બાપાનો જન્મ ઈ.સ. 1799માં થયો હતો
સંત શિરોમણી જલારામ બાપાનો જન્મ ઈ.સ. 1799માં કારતક સુદ સાતમના પાવન દિવસે વીરપુર ખાતે થયો હતો. યુવાવસ્થામાં જ તેમણે પોતાનું સમગ્ર જીવન માનવસેવા માટે સમર્પિત કરી દીધું હતું અને ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવાનું મહાવ્રત લીધું હતું. ઐતિહાસિક તથ્યો મુજબ, ઈ.સ. 1820 અને વિક્રમ સંવત 1876થી વીરપુરમાં આ જ નિર્ધારિત સ્થળેથી સદાવ્રતની શરૂઆત થઈ હતી. આ પવિત્ર અન્નક્ષેત્રમાં ગરીબ અને તવંગર વચ્ચેનો કોઈ પણ પ્રકારનો ભેદભાવ રાખ્યા વગર દરેક આવનાર શ્રદ્ધાળુને નિઃશુલ્ક ભોજન પ્રસાદ આપવામાં આવે છે. ખાસ કરીને તહેવારો અને ઉત્સવોના દિવસો દરમિયાન દરરોજ અંદાજે 10 થી 15 હજાર જેટલા ભક્તો અહીં મહાપ્રસાદ ગ્રહણ કરે છે.
2000થી દાન સ્વીકારવાની પ્રથા કાયમ માટે બંધ
વીરપુરના આ પ્રસિદ્ધ અન્નક્ષેત્રમાં 6 ફેબ્રુઆરી, 2000થી દાન સ્વીકારવાની પ્રથા કાયમ માટે બંધ કરી દેવામાં આવી છે. સામાન્ય રીતે અનેક ધાર્મિક સંસ્થાઓ અને મંદિરો દ્વારા દાન માટે અપીલ કરવામાં આવતી હોય છે, પરંતુ વીરપુરમાં બિનજરૂરી ધનસંગ્રહ નહીં કરવાનો અને માત્ર બાપાના ભરોસે જ સદાવ્રત ચલાવવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આ પારદર્શક વ્યવસ્થાનું મહત્ત્વ ત્યારે વધુ સમજાયું જ્યારે કોરોના કાળના કપરા સમયમાં તમામ ધાર્મિક સ્થળો બંધ હતા, તેવા સમયે પણ સ્થાનિક પ્રશાસનની વિશેષ મંજૂરી મેળવીને આશરે 5 હજાર ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોના ઘર સુધી ભોજન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું. વીરપુરના રમેશ ગઢિયાના જણાવ્યા અનુસાર, સેવાકાર્યમાં ક્યારેય કોઈ આર્થિક કે વહીવટી વિક્ષેપ ન પડે તે હેતુથી જ આ અનોખી વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે.
બાપાના ચમત્કારનો રસપ્રદ કિસ્સો
જલારામ બાપાના જીવન સાથે જોડાયેલા નિઃસ્વાર્થ સેવાના અનેક પ્રેરણાદાયી પ્રસંગો ભક્તો આજે પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે. એક લોકવાયકા મુજબ, ધ્રાંગધ્રાના મહારાજા પોતાના વિશાળ સૈન્ય સાથે સોમનાથ મહાદેવના દર્શનાર્થે જઈ રહ્યા હતા ત્યારે રસ્તામાં વીરપુર રોકાયા હતા. તે સમયે જલારામ બાપાએ તેમને આગ્રહ કરીને પ્રસાદ લેવા કહ્યું હતું. રસોડામાં માત્ર બે કથરોટમાં જ પ્રસાદ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, બાપાના ચમત્કાર અને આશીર્વાદથી આશરે 150 સૈનિકોએ પેટ ભરીને ભોજન લીધું હતું. બાપાની આ અલૌકિક સેવાથી અત્યંત પ્રસન્ન થઈને મહારાજાએ તેમને પોતાની ઈચ્છા મુજબ જમીન કે અન્ય કોઈ મૂલ્યવાન મિલકત માંગવા માટે કહ્યું હતું.
મુખ્ય જીવનમંત્ર “દેને કો ટુકડો ભલો, લેને કો હરિનામ”
પરંતુ બાપાને સાંસારિક સંપત્તિ કે ધન-વૈભવમાં કોઈ રસ નહોતો, તેમને માત્ર લોકસેવા અને હરિનામમાં જ શ્રદ્ધા હતી. મહારાજાના અત્યંત આગ્રહ બાદ બાપાએ માત્ર ધ્રાંગધ્રાની મજબૂત ઘંટીના બે પથ્થર માંગ્યા હતા, જેથી વધુ પ્રમાણમાં અનાજ દળીને વધુમાં વધુ ભૂખ્યા લોકોને ભોજન કરાવી શકાય. મહારાજા દ્વારા મોકલાયેલા આ બંને પથ્થરો આજે પણ વીરપુરની જગ્યામાં સુરક્ષિત રીતે સચવાયેલા છે. જલારામ બાપાનો મુખ્ય જીવનમંત્ર “દેને કો ટુકડો ભલો, લેને કો હરિનામ” હતો, જેનો અર્થ ભૂખ્યાને નિઃસ્વાર્થ ભાવે ભોજન આપવું અને બદલામાં માત્ર પ્રભુનું સ્મરણ કરવાનો થાય છે.
આજે દેશભરમાંથી ભક્તોનો વિશાળ પ્રવાહ ઉમટી પડ્યો
આજે સોમવાર, તારીખ 16 નવેમ્બરના રોજ જલારામ જયંતિના પાવન અવસરે વીરપુરમાં દેશભરમાંથી ભક્તોનો વિશાળ પ્રવાહ ઉમટી પડ્યો છે. સુરત, કચ્છ સહિત ગુજરાતના ખૂણે-ખૂણેથી પદયાત્રીઓના સેંકડો સંઘો ચાલીને વીરપુર પહોંચી રહ્યા છે. આ ભવ્ય ઉત્સવ પ્રસંગે વીરપુરમાં અંદાજે 50 હજારથી એક લાખ જેટલા શ્રદ્ધાળુઓ બાપાના દર્શનાર્થે ઉપસ્થિત રહે તેવી પ્રબળ સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.