માર્ચ 2025ના અંત સુધીમાં ભારતીય ઘરગથ્થુ દેવું દેશના કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (જીડીપી)ના 41.3 ટકા સુધી પહોંચવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. આ આંકડો છેલ્લા પાંચ વર્ષના સરેરાશ 38.3 ટકા કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઊંચો છે અને તે દર્શાવે છે કે ભારતમાં પરિવારો દ્વારા લોન લેવામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ઘરગથ્થુ દેવાના પ્રમાણમાં સતત વૃદ્ધિ નોંધાઈ રહી છે, જે નીતિનિર્માતાઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં, કુલ ઘરગથ્થુ ઉધારમાં વ્યક્તિગત લોન, ઓટો લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ લોનનો હિસ્સો 55.3 ટકા હતો. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં આ હિસ્સો સતત વધ્યો છે, જે 2020 માં 43 ટકા હતો.

ભારતીય પરિવારો દ્વારા લેવામાં આવતી ઉધારની વ્યાપક શ્રેણીઓમાં, ક્રેડિટ કાર્ડ લોન અને ઓટો લોન જેવી નોન-હાઉસિંગ રિટેલ લોન સૌથી અગ્રણી સેગમેન્ટ છે. વપરાશ-સંબંધિત લોન સતત હોમ લોન, કૃષિ અને બિઝનેસ લોન કરતાં વધુ છે. આનો અર્થ એ થયો કે વપરાશ હેતુ માટે લોન ભારતીય પરિવારો દ્વારા લેવામાં આવતી લોનમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે, ત્યારબાદ સંપત્તિ નિર્માણ અને ઉત્પાદન હેતુઓ માટે લોનનો સમાવેશ થાય છે. કુલ ઉધારમાં હોમ લોનનો હિસ્સો 28.6 ટકા હતો, જ્યારે કૃષિ અને બિઝનેસ લોનનો હિસ્સો 16.1 ટકા હતો.

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (આરબીઆઈ)ના તાજેતરના નાણાકીય સ્થિરતા અહેવાલ અનુસાર, ઘરગથ્થુ દેવામાં થયેલા વધારામાં વપરાશ-સંબંધિત લોનનો ફાળો સૌથી વધુ રહ્યો છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતીય પરિવારો હવે સંપત્તિ નિર્માણ કે લાંબા ગાળાના રોકાણ માટે નહીં, પરંતુ દૈનિક ખર્ચ, જીવનશૈલી અને તાત્કાલિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વધુ ઉધાર લઈ રહ્યા છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે આ પ્રવૃત્તિથી ટૂંકા ગાળામાં વપરાશમાં વધારો થાય છે, પરંતુ લાંબા ગાળે નાણાકીય સ્થિરતા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.

આરબીઆઈના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય ઘરગથ્થુ દેવું વધતું હોવા છતાં તે હજુ પણ મોટાભાગના ઉભરતા અર્થતંત્રોની સરખામણીમાં ઓછું છે. જોકે, દેવાની રચનામાં આવેલા ફેરફારોએ ચિંતાનો સંકેત આપ્યો છે. ખાસ કરીને નોન-હાઉસિંગ રિટેલ લોન, જેમ કે ક્રેડિટ કાર્ડ લોન અને ઓટો લોન, ઘરગથ્થુ ઉધારના સૌથી ઝડપથી વધતા સેગમેન્ટ બની ગયા છે.

સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં કુલ ઘરગથ્થુ ઉધારમાં વ્યક્તિગત લોન, ઓટો લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ લોનનો સંયુક્ત હિસ્સો 55.3 ટકા રહ્યો હતો. આ આંકડો 2020માં માત્ર 43 ટકા હતો, જે દર્શાવે છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં વપરાશ-સંબંધિત લોનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. નિષ્ણાતોના મતે, સરળ લોન ઉપલબ્ધતા, ડિજિટલ લોન પ્લેટફોર્મ્સનો વિસ્તાર અને વધતી જીવનશૈલી ખર્ચની માંગ આ વૃદ્ધિના મુખ્ય કારણો છે.

વપરાશ-સંબંધિત લોન હવે હોમ લોન, કૃષિ લોન અને બિઝનેસ લોન કરતાં પણ વધુ પ્રમાણમાં લેવામાં આવી રહી છે. આ પરિસ્થિતિ એ દર્શાવે છે કે ભારતીય પરિવારો દ્વારા લેવામાં આવતી લોનમાં વપરાશ હેતુ સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. તેની સામે, સંપત્તિ નિર્માણ અને ઉત્પાદનક્ષમ હેતુઓ માટેની લોનનું પ્રમાણ ઓછું રહ્યું છે.

નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે વધતા ઘરગથ્થુ દેવાને નિયંત્રિત કરવા માટે નાણાકીય સાક્ષરતા વધારવી, જવાબદાર લોન પ્રથાઓ અપનાવવી અને બચત તથા રોકાણ પર વધુ ભાર મૂકવો જરૂરી છે. આ સાથે આરબીઆઈ અને સરકાર દ્વારા લેવામાં આવતી નીતિગત પહેલો આવનારા સમયમાં ભારતની નાણાકીય સ્થિરતા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.