ઈરાનના દક્ષિણ-પૂર્વમાં ઓમાનની ખાડી પર સ્થિત ચાબહાર પોર્ટ અત્યારે અનિશ્ચિતતાના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ભારત આ પ્રોજેક્ટમાં અત્યાર સુધીમાં 120 મિલિયન ડોલર (આશરે ₹1000 કરોડ) થી વધુનું રોકાણ કરી ચૂક્યું છે. યુદ્ધને કારણે હાલમાં આ પ્રોજેક્ટની ગતિ ધીમી પડી છે, પરંતુ ભારત તેને લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક રોકાણ તરીકે જુએ છે.

ચાબહાર ભારત માટે કેમ 'ગેમ ચેન્જર' છે?
આ પ્રોજેક્ટ ભારત માટે ત્રણ મુખ્ય કારણોસર મહત્વનો છે:

પાકિસ્તાનનો બાયપાસ માર્ગ: ભારત અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે સીધો જમીની રસ્તો નથી કારણ કે વચ્ચે પાકિસ્તાન આવે છે. ચાબહાર દ્વારા ભારત પાકિસ્તાન પર નિર્ભર રહ્યા વગર સમુદ્ર માર્ગે ઈરાન અને ત્યાંથી રસ્તા કે રેલવે દ્વારા અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચી શકે છે.

ચીન-પાકિસ્તાન રણનીતિનો જવાબ: ચીને પાકિસ્તાનમાં ગ્વાદર પોર્ટ (Gwadar Port) વિકસાવ્યું છે. ચાબહાર અને ગ્વાદર વચ્ચેનું અંતર માત્ર 170 કિમી છે. ચાબહાર દ્વારા ભારત અરબ સાગરમાં ચીનના પ્રભાવને સંતુલિત કરી શકે છે.

INSTC કોરિડોર: આ પોર્ટ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર (INSTC) નો મુખ્ય હિસ્સો છે, જે ભારતને રશિયા અને યુરોપ સાથે ઓછા ખર્ચે જોડે છે.

યુદ્ધની ચાબહાર પર કેવી અસર પડશે?
ઈરાન પર થઈ રહેલા હુમલાઓને કારણે આ પ્રોજેક્ટ સામે ત્રણ મોટા પડકારો ઉભા થયા છે:

સુરક્ષા જોખમ: જોકે ચાબહાર પોર્ટને અત્યાર સુધી સીધું નુકસાન થયું નથી, પરંતુ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં યુદ્ધના જોખમને કારણે જહાજોની અવરજવર અને વીમાના ખર્ચમાં ધરખમ વધારો થયો છે.

અમેરિકી પ્રતિબંધો: જો ઈરાન પર અમેરિકાના પ્રતિબંધો વધુ કડક બને, તો ભારતીય કંપનીઓ માટે ત્યાં રોકાણ કરવું કે કામગીરી ચાલુ રાખવી કાયદાકીય રીતે મુશ્કેલ બની શકે છે.

ફંડિંગ પર બ્રેક: ભારત સરકારે સાવચેતીના ભાગરૂપે બજેટ 2026-27 માં ચાબહાર પોર્ટ માટે નવી રાશિ ફાળવી નથી. આ એક 'ટેમ્પરરી પોઝ' (અસ્થાયી વિરામ) હોવાનું મનાય છે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ
જો આ વિસ્તારમાં શાંતિ સ્થપાય છે, તો ભારત ફરીથી રેલવે અને રોડ નેટવર્કને જોડવાની યોજના ઝડપી બનાવશે. ઈરાન પાસે તેલ અને ગેસનો મોટો ભંડાર હોવાથી ચાબહાર ભવિષ્યમાં ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની શકે છે. હાલમાં ભારત pause ની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે, કારણ કે આ પ્રોજેક્ટ છોડવો એ ભારતની વિદેશ નીતિ માટે મોટું નુકસાન સાબિત થઈ શકે છે.